Trakya’da bienal zamanı, Edirne Bienali başladı!
Edirne yalnızca eski bir Osmanlı başkenti değildir, aynı zamanda bir geçiş şehri, ipek ve baharat yollarının Avrupa’ya açıldığı son büyük duraklardan biridir. Yüzyıllar boyunca bu topraklardan yalnızca mallar taşınmadı diller, müzikler, hikâyeler, inançlar, tarifler ve insanlar geçti. Belki Bienal’in çatısında buluşan yan yana durma hâli Edirne’den tüm ülkeye yayılır.
28 Mayıs 2026 00:00
Güncelleme: 28 Mayıs 2026 13:05
Bir köprü, yalnızca iki yakayı birbirine bağlayan taştan bir kemer midir, yoksa tarihin, sınırların ve insan ruhunun kesiştiği o tehlikeli ve büyüleyici karşılaşma noktası mı? Balkanlar’ın serin rüzgarlarını Anadolu’nun kadim hafızasıyla birleştiren Edirne’de, Meriç ve Tunca’nın sularına bakarken bu sorunun cevabı zamansız bir boşlukta asılı kalıyor. Yüzyıllardır göçlerin, savaşların, ticaretin ve büyük imparatorlukların geçiş koridoru olan bu tarihi sınır kenti, bugünlerde sınırları korumak için değil, onları tamamen ortadan kaldırmak için inşa edilen yepyeni bir köprüye ev sahipliği yapıyor, sanata. Şehrin bütününe yayılan, kuralları yıkan çoğulcu yapısıyla ezber bozan Edirne Bienali, bizi tarihin taş duvarlarından çağdaş sanatın kışkırtıcı dünyasına uzanan kadersel bir yolculuğa davet ediyor.
Üç gündür ilk kez düzenlenen Edirne Bienali için bu şehirdeyim, İstanbul’da doğmuş iki yaşından sonra Trakya’dan büyüyen biri olarak Trakya’da gerçekleşecek Bienal için çok heyecanlıydım. Yıllardır bu coğrafyada büyük bir sanat etkinliği hayal ettim. Bienalin haberini alır almaz Didem Çapa’ya ulaştım ve heyecanla bugünü bekledim. Edirne Bienali bugüne kadar Trakya topraklarında gerçekleştirilen en kapsamlı sanat organizasyonu o nedenle çok heyecanlıyım, keşke daha çok sanat olsa bu coğrafyada.
Edirne Bienali’ni gezerken insan sürekli aynı hissi yaşıyor. Bu şehir zaten başlı başına küratoryal bir fikir gibi. Trakya’nın bereketli toprakları göğsünde büyüyen tüm tohumları geliştirdiği gibi geleni kucaklar, büyütür koruyup kollar, bizim için yan yana olmak, neşeyle hayatı yaşamak, en zorlu anının bile espriyle üstesinden gelmek bir yaşam tarzıdır.
Bienal’in koordinatörü Didem Çapa 23 ülkeden 218 sanatçıyı Edirne’nin tarihi mekânlarında buluşturmuş. Ancak bienalin beklenin aksine tek değil sekiz küratör var: Songül Güneş Gültekin, Atilla Güllü, Coşar Kulaksız, Fırat Arapoğlu, Görkem Kızılkayak, Gu Zhenqing, İsmail Erim Gülaçtı ve Ozan Bilgiseren. Basın ilişkilerini Uğur Ugan yönetiyor.
Karaağaç Gar Binası’ndan Ekmekçizade Ahmet Paşa Kervansarayı’na, Tarihi Gümrük Karakolu’ndan Meriç Köprüsü ve Tunca Köprüsü’ne, Devecihan Kültür Merkezi’nden eski Elektrik Fabrikası’na, Eski Vali Konağı’ndan Peykler Medresesi’ne kadar şehir neredeyse bütünüyle bir sergi alanına dönüşmüş durumda.
Edirne Bienali’nin teması Köprüler, bu şehirde köprüler şehrin yapı taşı.
Balkanlarla Anadolu arasında duran bu kent yüzyıllardır geçişlerin, göçlerin, savaşların, ticaretin ve kültürel dolaşımın merkezi olmuş. Edirne, Osmanlı İmparatorluğu’na 92 yıl boyunca başkentlik yapmış, Fatih Sultan Mehmet İstanbul’un fethini burada planlamış, Sinan ustalık eserini buraya bırakmış. Burası İlhan Koman’ın, Hasan Rıza’nın şehri, belki bu yüzden bienalin teması şehre bu kadar doğal oturuyor.
Didem Çapa'yla Ekmekçizade Ahmet Paşa Kervansarayı'nın taş avlusunda konuşuyoruz. Sedefkar Mehmet Ağa'nın altın oranla işlediği bu yapının serinliği altında. "Köprüler bir noktadan başka bir noktaya geçiş değil, karşılaşma noktaları, biz yepyeni başlangıçları bu köprülerden yola çıkarak sağlamak istedik. Dünden bugüne, geçmişten geleceğe, yerelden evrensele, hep birlikte yeni bir bakış açısı getirdiğimize inanıyorum" diyor.
Bienalin direktörü olan Çapa bunu söylerken ardında Maçka Sanat’ın 50 yıllık geçmişi var. Türkiye'de kavramsal sanatın görünür olduğu ilk alanlardan biri Maçka Sanat, yarım asırlık o hafıza şimdi Edirne'ye taşınmış, başarının arkasında somut bir miras var. Rabia Çapa ve Varlık Sadıkoğlu’nun 1976'da kurduğu, "Maçka Sanat'ın 50 yıllık geçmişi bu bienali gerçekleştirmekte kolaylaştırıcı oldu" diyor Çapa. Bu mütevazı bir cümle, ama ardındaki emeği bilirseniz ağırlığını hissediyorsunuz. Nitekim Rabia Hanım da açılış günü Bienaldeydi. Ayıca ilk kez bir bienalde Antik A.Ş iş birliğiyle koleksiyoncular da var. Onlar evlerindeki eserleri bienal izleyicisiyle paylaşmışlar. Bu küçük ama anlamlı bir kırılma.
Bienalin asıl ilginç tarafı yalnızca sanatçı listesi değil, kentin bütünüyle tüm sürece dahil olması. Edirne Valiliği, Edirne Belediyesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Trakya Üniversitesi, İl Kültür Müdürlüğü, Resim ve Heykel Müzeleri Derneği, Yaratıcı Çocuklar Derneği ve 150 gönüllü. Kentin tüm paydaşlarının yan yana olması Türkiye'de kültür sanat alanında sık görmediğimiz bir kurumsal ortaklık. Çapa bunu anlatırken Küçük Prens'e atıf yapıyor: "İnsan emek verdiğini sever, o gülünü seviyordu çünkü emek vermişti. Biz de tüm kentin buluşarak emek vermesini sağlamak istedik. Arka planda 3 yıllık bir çalışma var mekân izinleri ve iş birlikleri için 4 ay içerisinde hazırlıklar tamamlandı." Bienali gezerken bu sahiplenme hissini görüyorsunuz.
Trakya Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı Baybora Temel’in söylediği bir cümle önemli: "Edirne Bienali bir hayaldi, biz Fırat Arapoğlu ile Öner Kıranlar ile bunun hayalini uzun yıllardır kuruyorduk, Didem Çapa’nın bu fikri hayallerin gerçek olması için bir davetti, emek verdik. Bienal, Trakya’da yapılmış en büyük sanat etkinliği aynı zamanda çok demokratik çoklu küratörlük sisteminin uygulandığı ve açık çağrının yapıldığı, bağımsız sanatçıların kendini gösterebilme olanağı sağlandığı paydaşların bu şehir için bunu yapabilmesi çok değerli. Umarım bu bir örnek olur ve yaygınlaşır."
Gerçekten de Edirne Bienali biraz böyle hissettiriyor. Tamamlanmış bir mega etkinlikten çok, yeni başlayan bir kültürel hareket gibi. Temel’in vurguladığı çoklu küratörlük sistemi ve açık çağrı modeli de bu yüzden önemli. İstanbul merkezli sanat dünyasının dışında başka bir sanat dolaşımının mümkün olup olmadığını deniyorlar.
Edirne Belediye Başkanı Filiz Gencan ile konuşurken o da aynı noktaya temas etti. "Şehrimiz ve hemşerilerim birçok kültür, birçok inanış birçok yaşam tarzına ev sahipliği yapan onları kucaklayan birleştiren bir kültüre sahip, dolaysıyla köprüler teması bizim için çok anlamlı. Biz birbirine sahip çıkan, bir arada yaşama kültürü olan bir şehiriz. Burası insanların aynı zamanda kültürlerin buluştuğu bir şehir. Hareket her zaman Edirne’den başlar! Biz kurumlararası iş birliğine çok kıymet veriyoruz. Biz şehrin tüm birimleri olarak bir arada hareket ediyoruz, hepimiz birbirimizin eksiğini tamamlayarak hareket ettik bende şehrimle gurur duyuyorum" derken hiç de haksız değildi.
Edirne İl Kültür Müdürü Kemal Soytürk ise bir adım daha ileri giderek açılışta bana Edirne’nin gelecek projelerinden de bahsetti: "Traklar’dan Makedonlara, Roma’dan Bizans’a Osmanlıya ve cumhuriyete uzanan kadim Edirne şehrine bu ev sahipliği için çok mutluyuz. Şehrimiz bir kültür mirası, bu coğrafyadaki en büyük sanat etkinliği ile daha da önem kazanıyor." Soytürk ayrıca önümüzdeki dönemde Osmanlı’nın ilk dönem eserlerinden Gazi Mihal Bey Hamamı’nın, M.S 135li yıllarda yapılan Makedon Kulesi’nin, devletten imparatorluğun geçişinin yaşandığı Edirne Sarayı’nın restore edileceğinin müjdesini de verdi.
Tarihi Gümrük Karakolu'ndaki İlhan Koman sergisi bienalin en duygusal bölümü. Dünyanın büyük koleksiyonlarına girmiş bir heykeltıraşın Edirne doğumlu olduğunu kaç kişi biliyor? Edirne Bienali’nde Koman’ın oğlu Ahmet Koman’da davetliler arasındaydı. Didem Çapa, "Edirne'ye gelmişken İlhan Koman’a özel bir sergi açmadan geçemezdik" diyor.
Meriç Köprüsü’ne doğru yürürken Serhat Kiraz'ın işine rastlıyorsunuz. Tarihi köprünün üzerinde duran rengarenk eser, nehri yalnızca manzara olmaktan çıkarıyor. Kemal Soytürk'ün "yakından görmelisiniz" dediği o iş, şehrin gerdanlığının üzerinde duruyor. Sanat doğrudan şehrin bedenine yerleşiyor.
Küratör Fırat Arapoğlu'nun "köprüler" temasına yaklaşımı diğerlerinden farklı. "Her şeyi bir akış halinde okudum" diyor. İngiltere'den Azerbaycan'a, Mısır'dan Bulgaristan'a farklı kuşaklardan sanatçıları Ekmekçizade Ahmet Paşa Kervansarayı'nın tarihi duvarlarına yaslandırmış. Kervansarayın taş avlusuna girince anlıyorsunuz neden bu mekânı seçtiğini. Yüzyıllardır tüccarların konakladığı, malların ve fikirlerin el değiştirdiği o avluda sanat eserleri şimdi aynı işlevi görüyor. Arapoğlu'nun dediği gibi, "köprü bazen birleştiren, bazen ayıran, bazen taşan, bazen bütünleştiren bir metafor."
Güzel haber, Didem Çapa Eylül’den itibaren ikinci bienal için çalışmalar başlayacak dedi ve yapmak istediklerinden de bahsetti, "Kentin kendi dokusu zaten çok güzel, biz ona katkı sağlamak istiyoruz, gelecek projelerinin kentte kalıcı bir galeri, Trakya Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde bir sanatçı rezidansı ve genişleyen etkileşim alanları planlıyoruz“ dedi. Baybora Temel'in "umarım Edirne Bienali bir örnek olur ve yaygınlaşır" umudunu taşıyor bu cümle. İstanbul merkezli sanat dünyasının dışında başka bir sanat dolaşımının mümkün olup olmadığını deniyorlar.
Meriç’in kıyısında yürürken Edirne’nin neden “köprüler” şehri olduğunu daha iyi anlayacaksınız. Çünkü bu şehirde köprü bir yaşam biçimidir. İnsanların birbirine yaklaşma hali, Balkanlardan Anadolu’ya geçen yolların hafızası, bir masada uzun uzun oturmanın, sofrayı büyütmenin, yan yana yaşamanın kültürü vardır burada.
Trakya’nın bereketli toprakları böyledir. Ayçiçeklerinin rüzgârla ve güneşle aynı anda döndüğü bu coğrafyada hayat biraz topluca yaşanır. Kakava’da ateşin etrafında toplanılır, Kırkpınar’da aynı er meydanında buluşulur, düğünde de cenazede de insanlar birbirinin kapısını çalar. Edirne Bienali’ni gezerken hissedilen o kolektif sahiplenme duygusu belki biraz da buradan geliyor.
Çünkü Edirne yalnızca eski bir Osmanlı başkenti değildir, aynı zamanda bir geçiş şehri, ipek ve baharat yollarının Avrupa’ya açıldığı son büyük duraklardan biridir. Yüzyıllar boyunca bu topraklardan yalnızca mallar taşınmadı diller, müzikler, hikâyeler, inançlar, tarifler ve insanlar geçti. Belki Bienal’in çatısında buluşan yan yana durma hâli Edirne’den tüm ülkeye yayılır.
Başta direktör Didem Çapa olmak üzere Edirne Bienali’ni mümkün kılan, emeği geçen herkese tek tek tebrikler.
Edirne Bienali 28 Haziran 2026 tarihine kadar açık olacak.
Trakya’da sanat zamanı sizi çağırıyor!
Edirne Bienali hakkında her şey için: edirnebienali.com
No comments:
Post a Comment