İletişim Başkanlığı - 30 Temmuz 2026 -- Cumhurbaşkanı Erdoğan, Lübnan Cumhurbaşkanı Avn ile ortak basın toplantısında konuşt

 İletişim Başkanlığı - 30 Temmuz 2026 

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Lübnan Cumhurbaşkanı Avn ile ortak basın toplantısında konuştu

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Lübnan'ın kurumsal kapasitesinin artırılması için desteklerimizi sürdüreceğiz. Lübnan'a yönelik insani ve teknik yardımlarımıza devam edeceğiz." dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile baş başa görüşmelerinin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında konuştu.

Lübnan Cumhurbaşkanı Avn'ı Türkiye'de ağırlamaktan büyük bir memnuniyet duyduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, Lübnan'dan Türkiye'ye 17 yıl aradan sonra devlet başkanı düzeyinde gerçekleştirilen bu ziyaret nedeniyle Avn'a teşekkür etti.

Avn'ın aynı zamanda çok tecrübeli bir asker olduğunu dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, Avn'ın sene başında Cumhurbaşkanı olarak seçilmesini Lübnan'da güvenliğin temini noktasında da çok önemli gördüğünü söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Avn'a başarılar diledi.

"Lübnan'ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne kuvvetli desteğimizi sürdürüyoruz"

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam'ı da 10 Temmuz'da İstanbul'da ağırladığını ve bu görüşmede iki ülke münasebetlerini değerlendirdiklerini hatırlatarak "Bugün Sayın Avn ile de bilhassa Lübnan'ın güneyinde süren İsrail işgali ışığında bölgesel gelişmeleri ele aldık. Güçlü bağlara sahip olduğumuz dost ve kardeş Lübnan'ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne kuvvetli desteğimizi sürdürüyoruz." diye konuştu.

Lübnan'ın uzun yıllardır bölgedeki bazı güçlerin rekabet ve çatışma alanı olarak en büyük zararı gören kardeş bir ülke olduğuna işaret eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu minvalde Orta Doğu'da en başından beri hedefledikleri istikrar, barış ve iş birliği ortamından en fazla faydayı görecek ülkelerin başında da Lübnan'ın yer aldığını anlattı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Avn'ın son dönemde diplomatik girişimlerini de yakından takip ettiklerine dikkati çekerek sözlerini şöyle sürdürdü:

"Türkiye olarak bu girişimlerinde kendisine ne tür katkılarda bulunabileceğimizi değerlendirdik. İkili ilişkilerimizin muhtelif alanlarda daha da geliştirilmesi imkânlarını ele aldık. Bu noktada Lübnan'ın kurumsal kapasitesinin artırılması için desteklerimizi sürdüreceğiz. Lübnan'a yönelik insani ve teknik yardımlarımıza devam edeceğiz. Ayrıca Lübnan ile Suriye arasında gelişen diyaloğun artarak sürmesinin her iki ülke için faydalı olduğuna inanıyoruz. Zor bir geçmişe sahip iki ülke ilişkilerinin güçlenmesi için gereken katkıyı vermeye hazırız. Lübnan'ın güneyinde konuşlu Birleşmiş Milletler Geçici Görev Gücü'nün (UNIFIL) görev süresinin tamamlanması önemli bir gelişmeyi teşkil edecek. Mevcut uluslararası gücün geri çekilmesinden sonra bölgede güvenliğin desteklenmesi ve Lübnan'ın egemenliğinin temini için başlatılacak tüm girişimlerde Türkiye olarak yer almak istiyoruz. Tabii güvenlik bağlamında Lübnan Silahlı Kuvvetlerine desteğimiz de sürecek."

"Türkiye, ilk günden beri saldırılara en güçlü tepkiyi gösteren ülkelerden biri olmuştur"

İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının başladığı 2 Mart 2026'dan bu yana 4 bin 300'den fazla Lübnanlı’nın yaşamını yitirdiğini, 2 binden fazla Lübnanlı’nın yaralandığını, 1 milyon kişinin evlerini, yurtlarını terk etmek zorunda bırakıldığını vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:

"Burada bir kez daha Sayın Cumhurbaşkanı'nın şahsında Lübnan halkına başsağlığı diliyor, yaralılara acil şifalar temenni ediyorum. Türkiye, ilk günden beri saldırılara en güçlü tepkiyi gösteren ülkelerden biri olmuştur. İsrail'in işlediği insanlık suçlarını yine bu süreçte gündemde tuttuk. Bu saldırı ve işgalin sona erdirilmesi için başlatılan diplomatik girişimleri yakından takip ediyoruz. İsrail saldırılarından yoğun şekilde etkilenen Güney Lübnan'ın yeniden inşası bağlamında ülkemizin elinden gelen desteği sağlamaya hazır olduğunu ifade etmek istiyorum."

Lübnan Cumhurbaşkanı Avn’ın konuşması

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki görüşmesinin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında konuştu.

Türkiye ile Lübnan arasında köklü ilişkiler olduğunu belirten Avn, "Aynı zamanda iş birliğini daha da güçlendirmek için her iki ülke halkının yararına ve bölgenin istikrarına olacak şekilde iş birliği iradesi mevcut." ifadesini kullandı.

Avn, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a sıcak karşılama, misafirperverlik ve davet için teşekkür etti.

Bu ziyaretin gerçekten çok önemli bir dönemde gerçekleştiğini vurgulayan Avn, bölgenin şu anda geleceğinin resmedildiği bir yer hâline geldiğini dile getirdi.

Avn, Türkiye-Lübnan kardeşliğinin çok önemli olduğunun ve ilerleyen dönemde bu geleceğin inşası konusunda büyük rol oynadığının altını çizerek "Sayın Erdoğan, gerçekten vizyonuyla ve sadık iradesiyle bu ilişkileri desteklemektedir ve bu ilişkileri yeni bir iş birliği düzeyine taşımak için kararlıdır." dedi.

Ülkesinin uzun yıllardır çok sıkıntılar çektiğini aktaran Avn, şimdi de İsrail'in saldırıları nedeniyle büyük kayıplar verdiklerini anımsattı. Avn, ailelerin evlerinden koparıldığı ve Lübnan'ın harap hale geldiğini vurgulayarak her şeye rağmen Lübnan halkının iradesinin boyun eğmediğini söyledi. Lübnan'ın saldırılar karşısında egemenliği, yeniden imarı ve istikrarlı bir geleceği için çalıştıklarını söyleyen Avn, şunları kaydetti:

"Biz de bunu gerçekten gerçekleştirmek için savaşıyoruz ve İsrail'in tamamen Lübnan topraklarından çekilmesi ve yerlerinden yurtlarından edilenlerin tekrar evlerine dönmesi, yeniden imar ve ekonominin yeniden canlandırılması için çalışıyoruz. Aynı şekilde meşru güçlerin tekrar otoriteyi sağlaması için ve bütün topraklarımızın, bir karış toprağın bile geri alınması ve tek devlet çatısı altında tek ordu ve tek otorite içerisinde bunu yapmak için çalışıyoruz."

Avn, bunu ulusal onurlarından ödün vermeden yapmaya çalıştıklarına dikkati çekerek "kimsenin egemenliklerine karışmasına" izin vermeyeceklerinin altını çizdi.  

Barış için gereken koşullar

Lübnan Cumhurbaşkanı, Ankara ile Beyrut arasında köklü ilişkiler olduğunu vurguladı. Cumhuriyet'in kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün, "Yurtta Barış, Dünyada Barış" sözüne atıfta bulunan Avn, bu sözün hâlâ önemini kaybetmediğine işaret etti.  

Avn, sözün şu an daha önem kazandığını belirterek "İçerideki barış ancak güçlü devletle tesis edilebilir, güçlü kurumlarla ve güçlü bir ekonomiyle ve aynı zamanda adaletle ve bağımsızlıkla. Çevremizdeki ve dünyadaki barış, şu anda ancak ülkelerin egemenliğine saygı göstererek halkların kendi geleceklerini belirlemelerine saygı göstererek ve aynı zamanda kendi doğal kaynaklarına sahip olarak, onları kullanarak yapılır. Ortak ilişkiler, ortak çerçeve içerisinde yararlı bir şekilde yapılmalıdır." diye konuştu.

Son 70 yıl içerisinde Türkiye'yi ziyaret eden 3. Cumhurbaşkanı olduğuna dikkati çeken Avn, bu ziyaretin önemini vurguladı ve iki ülke arasındaki ilişkilerin daha ileri gitmeyi hak ettiğini söyledi.

Lübnan'ın istikrarının, bütün bölgenin istikrarı için önemli olduğunun altını çizen Avn, "Bu ziyaretim Lübnan-Türkiye ilişkileri açısından yeni bir dönemin başlangıcı olacaktır. Ortaklık, birbirine güven ve ortak çalışma konusunda önem teşkil etmektedir." ifadesini kullandı.

Avn, Türk hükûmetine, liderliğine ve halkına en zor dönemde Lübnan'ın yanında durdukları için teşekkür ederek, Türkiye'nin 2020'deki Beyrut Limanı patlamasının ardından Lübnan'a desteğini hatırlattı.

"Türkiye'nin UNIFIL'deki görevi çok önemli"

Türkiye'nin desteğine teşekkür eden Avn, "Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Barış Gücü (UNIFIL) içerisinde Türkiye'nin rolü çok çok önemli. Bu desteği hiçbir zaman unutmayız ve takdirle karşılıyoruz." diye konuştu.

Avn, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a sıcak misafirperverliği ve diyalog için teşekkür ederek bu ziyareti iki ülke ilişkileri açısından yeni bir başlangıç olarak gördüğünü yineledi.

Cumhurbaşkanı Avn, Türkiye-Lübnan ilişkilerine dair, "İki ülkenin tarihine layık olacak şekilde daha ileri gidecekler. Lübnan-Türkiye dostluğu yaşasın." dedi.

İletişim Başkanlığı - Cumhurbaşkanı Erdoğan, Irak Başbakanı Zeydi ile ortak basın toplantısında konuştu - 28 Temmuz 2026

 

• 
  
• 
  

• İletişim Başkanlığı 
 
• 28 07 2026

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Irak Başbakanı Zeydi ile 

ortak basın toplantısında konuştu

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Körfez bölgesinin dünya ile bağlantısının Irak üzerinden 

sağlanmasını esas alan Kalkınma Yolu Projesi'nin mevcut gelişmeler karşısında her 

zamankinden daha önemli hâle geldiğini görüyoruz." dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Irak Başbakanı 

Ali ez-Zeydi ile baş başa ve heyetler arası görüşmelerinin ardından çeşitli alanlardaki anlaşmaların 

imza törenine katıldı.

Daha sonra düzenlenen ortak basın toplantısında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Zeydi'yi 

bölgenin içinden geçtiği zorlu dönemde üstlendiği görev için tekrar tebrik etti.

Eski Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani ile de ilişkileri kurumsal temelde güçlendirmeye 

matuf stratejik adımlar attıklarını hatırlatan Cumhurbaşkanı Erdoğan, yakaladıkları bu ivmeyi 

Zeydi ile daha ileri noktalara taşıyacaklarına inandıklarını belirterek Türkiye olarak Zeydi'ye 

ihtiyaç duyduğu her alanda destek vermeye hazır olduklarını bildirdi.

Bu kardeşlik zemini temelinde ilişkileri kapsamlı şekilde değerlendirdiklerini dile getiren 

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "İran, Suriye ve Filistin başta olmak üzere bölgesel gelişmeler 

hakkında fikir teatisinde bulunduk. İlişkilerimizi daha da ileri taşıyacak belgeleri huzurlarımızda 

az önce imzaladık." diye konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin yanı başındaki savaş ortamının etkisiyle görüşmelerde 

güvenlik, terörle mücadele, enerji ve ulaştırma konularının bir hayli yer tuttuğunu ifade ederek 

şunları kaydetti:

"Komşumuz Irak, maalesef bu savaş ve istikrarsızlık ortamından en çok etkilenen ülkelerden 

biridir. Biz, geçmişten bu yana Irak'ın huzur ve istikrarını ülkemizin durumundan ayrı tutmadık, 

tutmayız. Bölgemizin artık savaş, terör ve çatışmayla değil, kalkınma, refah, huzur ve 

istikrarla anılması için çaba gösteriyoruz. Terörsüz Türkiye sürecimizin ve terörsüz bölge 

vizyonumuzun gerçeğe dönüşmesi için Iraklı kardeşlerimizle yakın diyalog halindeyiz. İnşallah

her iki ülkeye de ağır bedeller ödeten bu meseleyi kalıcı olarak gündemimizden çıkartacağız. Öte 

yandan, Irak'ın ihtiyaç duyduğu savunma sanayi ürünlerinin tedariki noktasında da üzerimize düşeni 

yapmaya hazırız."

"Hedefimiz, en yakın zamanda kapsamlı enerji iş birliği anlaşması imzalanmasıdır"

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu savaş ortamının kendilerini sadece savunma konusunda değil, enerji 

ve ulaştırma alanlarında iş birliklerini derinleştirmeye sevk ettiğine dikkati çekti.

"Körfez bölgesinin dünya ile bağlantısının Irak üzerinden sağlanmasını esas alan Kalkınma 

Yolu Projesi'nin mevcut gelişmeler karşısında her zamankinden daha önemli hale 

geldiğini görüyoruz." diyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu konuda Sayın Başbakan'ın da güçlü bir iradeye sahip olduğunu memnuniyetle müşahede ettim. 

İşbirliğimizin bir diğer önemli başlığı enerjidir. Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması 

dün itibarıyla sona erdi. Şimdi hedefimiz, en yakın zamanda iki tarafın da faydasına olacak 

kapsamlı enerji iş birliği anlaşması imzalanmasıdır. British Petrol'ün operatörlüğünü yürüttüğü 

Kerkük üretim sahasında Türkiye Petrollerine ortaklık verilmiştir. Bugün imzalanan anlaşma, 

enerji alanındaki ortaklık açısından tarihî bir adım olmuştur."

Cumhurbaşkanı Erdoğan, iklim değişikliğinden etkilenen iki komşu ülke olarak suyun sürdürülebilir 

kullanımına yönelik iş birliğinin ilerletilmesi yönündeki iradelerinin tam olduğunu söyledi.

Bu noktada Türkiye olarak üzerlerine düşeni yaptıklarını, su konusunu akılcı, bilimsel ve insani 

temelde daimi bir iş birliği alanı olarak gördüklerinin altını çizen Cumhurbaşkanı Erdoğan, 

"Irak ile geçtiğimiz yıl 17 milyar dolara yaklaşan ticaret hacmimizi çok daha ileri seviyelere 

taşımayı istiyoruz. Bu çerçevede Sayın Başbakan'ın heyetindeki bakanların, iş insanlarımız,

 müteahhitlerimiz ve yatırımcılarımızdan oluşan geniş bir heyetle bir araya gelmesini de son 

derece önemli bulduğumu ifade etmek istiyorum." şeklinde konuştu.

"Irak'tan 1 milyon varil petrol ihtiyacımızı karşılar"

Irak Başbakanı Zeydi ile güncel bölgesel gelişmeler hakkındaki görüşlerinin büyük ölçüde benzer 

olduğunu memnuniyetle müşahede ettiklerini aktaran Cumhurbaşkanı Erdoğan, Irak'ın bölgesiyle 

bütünleşmesine yönelik çabaları ve bilhassa Suriye ile temaslarını yapıcı adımlar olarak görüp 

desteklediklerini belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Irak'ın beşerî zenginliğinin vazgeçilmez bir parçası olan ve aralarındaki

 kardeşliğin en sağlam dayanağını teşkil eden Irak Türkmenleri’ne Zeydi'nin de hassasiyetle 

yaklaştığını gördüğünü ifade ederek "Heyetinde, Irak Türkmen Cephesi Genel Başkanı ve Kerkük 

Valisi Selman Ağaoğlu kardeşimize yer vermesini özellikle anlamlı buluyorum. Sayın Zeydi'ye 

ziyaretleri için bir kez daha teşekkür ediyor, istişarelerimizin ve aldığımız kararların hayırlara 

vesile olmasını diliyorum." dedi.

Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin konuşmasında "Türkiye'ye günde 1 milyon varil biz petrol 

verebiliriz." dediğini aktaran Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Başka yere diyor muhtaç olmayın. 

1 milyon varil. Evet Sayın Bakan, sağa sola muhtaç olmaya gerek yok. Hemen komşumuz Irak'tan

 inşallah 1 milyon varil petrolü buraya transfer ettik mi ihtiyacımızı karşılar." değerlendirmesinde 

bulundu.

Irak Başbakanı Zeydi’nin konuşması

Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, Türkiye ziyaretinin asırlar öncesine dayanan ilişkilerin pekiştirilmesinin

 bir nişanesi olduğunu belirterek iki ülke arasındaki ilişkilerin daha da ileriye taşınacağını söyledi.

Zeydi, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki görüşmesinin ardından 

düzenlenen ortak basın toplantısında konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ile bir araya gelmekten ve Türkiye ziyaretinden duyduğu memnuniyeti 

dile getiren Zeydi, "Bizim bu ziyaretimiz protokol icabı değil, asırlar öncesine dayanan ilişkilerimizin pekiştirilmesinin bir nişanesidir." dedi.

Zeydi, iki ülkenin aynı coğrafyayı, uygarlığı ve su kaynaklarını paylaştığına işaret ederek 

görüşmelerde enerji, ulaştırma, eğitim, su ve diğer birçok konunun ele alındığını belirtti.

Türkiye ile Irak arasındaki ilişkilere dair Zeydi, "Bu ilişkilerin daha da yüceltilmesi, 

güçlendirilmesi için çalışıyoruz. Kardeşlik içerisinde bir ortaklık arzu ediyoruz ve özellikle 

Kalkınma Yolu Projesi üzerinde çalışıyoruz. Sayın Cumhurbaşkanı'yla (görüşmede) dedim ki: '

Bize aslında coğrafya doğal olarak iki nehir vermiş. Biz üçüncü nehrin de artık ekonomi nehri 

olmasını istiyoruz.' Ve bu da tabii ki Kalkınma Yolu'dur." diye konuştu.

Zeydi, Türkiye ve Irak'ın Doğu ile Batı'nın birbirine bağlanmasını sağlayacağına dikkati 

çekerek "Irak ile Türkiye arasındaki ilişkiler daha da ileri gidecektir. Ekonomik 

kaynaklarımızı da yücelteceğiz, büyüteceğiz, enerji alanında da daha fazla petrol pompalayacağız.

" ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "Yani günde 1 milyon varil biz Türkiye'ye petrol verebiliriz diyor" 

ifadeleri üzerine Zeydi, "Evet doğru, 1 milyon." dedi.

CNN Politics 5 min read Trump says he’s open to temporarily withdrawing Blanche nomination amid GOP resistance By Kevin Liptak, Alison Main, Manu Raju, Hannah Rabinowitz Updated 55 min ago (July 30, 2026)

CNN

Politics

5 min read

Trump says he’s open to temporarily withdrawing Blanche nomination amid GOP resistance

By Kevin Liptak, Alison Main, Manu Raju, Hannah Rabinowitz

Updated 55 min ago (July 30, 2026)

Acting US Attorney General Todd Blanche prepares to testify during a Senate Judiciary Committee hearing on his nomination to be Attorney General, on Capitol Hill in Washington, DC, on July 15, 2026. Brendan Smialowski/AFP/Getty Images

President Donald Trump said Thursday that he wouldn’t object to temporarily withdrawing Todd Blanche as his nominee for attorney general amid resistance from two Republican senators, another major blow to Blanche’s confirmation battle.

Trump said he could renominate Blanche after Sens. John Cornyn of Texas and Thom Tillis of North Carolina, the primary voices of opposition, have left the Senate in the new year. But that itself is a gamble, as the makeup of the Senate could shift in ways that would make Blanche’s confirmation even more difficult.

“I have no objection to temporarily withdrawing Todd’s name, if they do not do the right thing, and putting him back after Cornyn and Tillis are out of office,” Trump wrote on Truth Social.

Trump’s announcement puts Blanche’s nomination in even further peril, escalating a battle between the administration and GOP lawmakers over a controversial $1.8 billion “anti-weaponization” fund and an agreement that shields Trump and his family from government action over tax issues.

Already, Cornyn and Tillis had signaled they were unwilling to support Blanche’s nomination if the administration would not take action to unwind the fund and modify the settlement agreement, and the nomination cannot move forward without their support. And responding to Trump’s announcement, Cornyn suggested Thursday they were not alone.

US Sen. John Cornyn answers questions from reporters while walking to a vote in the U.S. Capitol on July 30. Cornyn is withholding support for President Donald Trump's nominee for U.S. attorney general, Todd Blanche. Win McNamee/Getty Images

“POTUS is mistaken if he believes concerns about the provisions in his tax lawsuit settlement are limited to me and Senator Tillis,” he wrote.

Earlier on Thursday, Cornyn had accused the White House of standing in the way of a deal to help Blanche win confirmation. The nomination hit another, major setback Wednesday evening when the Senate Judiciary Committee was forced to postpone a vote to advance it amid resistance from Cornyn and Tillis.

“I think if this were just between me and Todd Blanche, we would have worked this out. But apparently he’s getting some pushback from higher ups at the White House. I don’t know who, but this doesn’t need to be this hard,” Cornyn said on Thursday, declining to say who at the White House he was referring to.

Tillis, speaking to reporters before Trump’s Truth Social post, said: “This is not about Blanche. Blanche is negotiating in good faith. We have somebody else in the way, and I don’t believe it’s the president.”

After the Truth Social post, Tillis asserted that someone in the Trump administration was resisting a proposal to kill the fund and modify the language protecting Trump on tax issues because “that same adviser wants to bring it back to life at some point.” Tillis has not specified who he believes that adviser is.

“The president’s getting bad advice. He should listen to Blanche and others who think if it’s dead, it should be rendered completely dead,” he told CNN, referring to the weaponization fund.

Remarking on the possibility that Trump could withdraw and re-nominate Blanche, Cornyn said, “Hey, 158 days, they can try it again. Roll the dice on what the Senate confirmation process looks like next year.”

For his part, Trump unleashed harsh criticism of Cornyn and Tillis, who have refused to back Blanche in the weeks-long battle with the administration.

“John Cornyn, of Texas, and Thom Tillis, of North Carolina, both of whom I refused to Endorse, and whose political careers have been ended by my action, are refusing to vote for this Great Nominee, who will remain, in any event, as Acting,” the president wrote. “Remember, both Cornyn and Tillis voted for Merrick Garland, and others, too numerous to mention.”

US Senator Thom Tillis attends a Senate Finance Committee hearing on Capitol Hill on July 30. Oliver Contreras/AFP/Getty Images

The GOP holdouts are pushing Blanche, Trump’s former personal attorney, to confirm in writing that the anti-weaponization fund, which was created as part of an agreement to settle a lawsuit from Trump, some of his adult children and his businesses against the IRS, cannot be recreated.

Cornyn has also been clear he wants Blanche to clarify an addendum to that agreement which offers tax immunity, which would make explicit that it only applies to past tax investigations against the president and those listed on the lawsuit. GOP pushback has also focused on seeking assurances that the immunity shield wouldn’t apply to potential investigations into unrelated past conduct that could still be unknown.

The demands have left Blanche in a difficult place, as putting limits on the tax addendum could anger the president.

One source familiar said that while the Justice Department has sent over several options on how that could be accomplished, Cornyn has so far found each of those proposals are not enough to satisfy him.

The Texas Republican said he thought he had “met in the middle” with the administration in a proposal he sent Wednesday evening, but he said he “heard this morning that that was all off.”

In his counterproposal, Cornyn said he “provided some additional documentation that did not require changing the release itself.”

If Trump were to temporarily pull Blanche’s nomination, he would still have the authority of a Senate-confirmed attorney general despite his acting title. That role has a 210-day limit, though it can be extended while his nomination is pending.

If the president entirely withdrew the nomination, Blanche could still be in charge because he is the deputy attorney general and holds the same power as the head of the Justice Department.

Senate Judiciary Chairman Chuck Grassley said on Thursday prior to Trump’s Truth Social post that it remains his “intention” to get Blanche through his panel.

“Exactly when that can happen, I don’t know, but we’re going to work hard to get the differences worked out,” he continued.

Trump called Blanche, who’s currently serving as acting attorney general, a “STAR,” and said he “has the potential to go down as one of the Greatest Attorney Generals of All Time.”

This story has been updated with additional developments.

CNN’s Ellis Kim, Logan Schiciano, Casey Riddle and Abigail Rodersheimer contributed

CHATHAM HOUSE Will Ukraine’s Wildberries attacks force Putin to the negotiating table? Drone attacks strike at the bargain between Russia’s state and business. But Russia’s business elites seem more dependent on the Kremlin than ever. - Published 28 July 2026 —

CHATHAM  HOUSE 

Will Ukraine’s Wildberries attacks force Putin to the negotiating table?

Drone attacks strike at the bargain between Russia’s state and business. But Russia’s business elites seem more dependent on the Kremlin than ever.

Expert comment

Published 28 July 2026 —

3 minute READ

Image — A helicopter flies past smoke rising from a warehouse near Saint Petersburg hit by Ukrainian drones early on 24 July 2026 . (Photo by AFP via Getty Images)

Natalya Kovaleva

New Generation Europe Foundation Academy Fellow, Russia and Eurasia Programme

Last week, Ukraine expanded its drone and missile attacks, striking warehouses belonging to Wildberries, Russia’s largest online marketplace. Kyiv said the locations were being used to store military-related goods, including drone components. 

Nine warehouses were hit, killing at least nine people and destroying the inventory of thousands of businesses that sell through the platform. Early estimates by Forbes Russia suggest that losses from the first day of the strikes alone amounted to between RUB 150 to 235 billion ($1.9 to 3 billion).

Ukraine’s earlier strikes have largely focused on military and energy targets. But these recent attacks have targeted a highly successful business with a nationwide logistics network that accounts for over 50 per cent of all online retail orders in Russia. Many enterprises have suffered serious losses, since Wildberries facilities were reportedly not insured against attacks of this kind.

Over the past four and a half years, Russian businesses have faced numerous disruptions due to the war in Ukraine. Western sanctions fractured supply chains. Tax increases squeezed margins. Internet blackouts disrupted operations. And recent fuel shortages drove up costs while adding to inflationary pressures. 

Russia’s business owners have largely absorbed these shocks. But Ukrainian strikes on Wildberries present a significant new development, reflecting Kyiv’s broader effort to ratchet up economic pressure on business and ordinary Russians. Ukraine’s hope is clear: that by making the war too costly for Russian businesses, internal opposition will mount and Putin will be forced to the negotiating table, or at least to halt his bombardment of Ukraine’s cities.

It remains to be seen if this strategy will have the desired effect. Even as it becomes even harder to do business in Russia, the country’s elites appear more dependent on – and wary of – the Kremlin that ever before.

Demands of wartime economy 

Whatever their military significance, these strikes are bringing the war closer to Russia’s population. Much like recent strikes on oil refineries, the Wildberries attacks have produced towering plumes of smoke visible for miles around. In some cases, they have taken days to extinguish. 

The destruction has left both the Russian state and Wildberries grappling with questions of compensation, protection of civilian infrastructure, and the longer-term economic consequences of repeated attacks on critical commercial assets. 

The options for mitigating these costs appear limited. Tax relief for a company as large as Wildberries would place unwelcome additional strain on the federal budget. Relocating logistics hubs to ostensibly safer areas in the Urals or Siberia would be very costly. 

Related work

Is Putin losing control of his war in Ukraine? Independent Thinking podcast

In fact, the burden of protecting commercial infrastructure from Ukrainian attacks is increasingly falling on companies themselves. In recent weeks, some oil firms have resorted to improvised defensive measures, such as installing steel cable barriers over refineries. Companies have reportedly spent over $1 billion on these and other air defence measures. 

The Kremlin has remained conspicuously quiet about the Wildberries attacks, offering little beyond vague acknowledgements of the ‘difficulty’ of the situation. But it is notable that on 22 July, Wildberries owner Tatyana Kim announced that the company would begin compensating those affected, prioritizing what she estimated to be 88,000 smallest and most vulnerable sellers. 

The pledge was striking given that, just 11 days before the first attacks, Wildberries is reported to have amended some seller contracts to classify drone strikes as force majeure, limiting its liability for such losses. 

It seems the burden of the financial fallout is falling on businesses – big and small – reinforcing a broader wartime trend in which the state expects the private sector to absorb the economic consequences of the conflict.

The end of the old rules

Even those closest to the centre of power are not exempt. At a closed-door meeting in March, Putin reportedly urged major business owners to donate funds to the war effort, seeking not only material support but demonstrations of loyalty. 

The business elite knows that the ground is changing under its feet. 200 major companies have faced nationalization proceedings since the start of the war. Prosecutors have cited alleged corruption, extremism, and unlawful privatizations dating back to the early 1990s as grounds for asset seizures.

With fewer effective levers to influence political decisions, business elites are left increasingly vulnerable and dependent on the Kremlin. 

Business now operates in an environment defined by uncertainty and shifting political expectations. The recent arrest of Ilya Traber, a prominent 75-year-old businessman with links to Putin dating back to the 1990s, shows that old relationships no longer provide protection. 

Reports indicate that Traber, a St Petersburg port tycoon, was detained in connection with an old contract killing case (Traber denies any wrongdoing). His arrest came two weeks after Ukrainian drones hit the St. Petersburg oil terminal, coinciding with the opening of the St Petersburg International Economic Forum, Russia’s equivalent of Davos. The attack was a huge embarrassment for Putin.

Recent arrests of business figures with links to Putin allies Arkady and Boris Rotenberg have reinforced the message: no one can assume they are beyond the Kremlin’s reach. 

Few business leaders have publicly criticized Putin’s policy on war costs or the war itself. The closest thing to an intervention by business in recent weeks has been a cautious essay by Andrey Melnichenko published last month in the Economist – but the article, while keen to discuss what will follow the war, steers clear of overt criticism of the government’s conduct. 

The result is a breakdown of the established rules of the game that long underpinned relations between the state and big business. With fewer effective levers to influence political decisions, business elites are left increasingly vulnerable and dependent on the Kremlin. 

A common thread runs through all these developments: neither small businesses nor politically connected elites can count on the state to provide a stable business environment – or to shield them from Ukrainian drones, mounting losses, or the state’s own interventions. Property rights are even more uncertain. And proximity to power no longer guarantees security.

It could be that over time this pressure will tell, and Russian business will form a united front, arguing – privately or publicly – for the need to change course. But most would think twice before investing in that outcome. Instead, it seems for now that Russian business is maintaining its bargain with the Kremlin, even as the terms become less favourable.

For those Western companies weighing a possible return to Russia when the war ends, this shift deserves careful consideration. The business environment they left in 2022 simply no longer exists.

CHATHAM HOUSE Turkey’s S-400 saga shows the hard realities of defence procurement The country’s purchase of Russian air defences has prevented it from acquiring US F-35 fighter jets. The UAE could face similar issues if it purchases the systems. -- Published 28 July 2026

 CHATHAM HOUSE

Turkey’s S-400 saga shows the hard realities of defence procurement

The country’s purchase of Russian air defences has prevented it from acquiring US F-35 fighter jets. The UAE could face similar issues if it purchases the systems.

Expert comment

Published 28 July 2026 —

3 minute READ

Image — An S-400 Triumf launcher pictured during exercises at the anti-aircraft defence military unit near Elektrostal, outside of Moscow in December 2010. (Photo by ANDREY SMIRNOV/AFP via Getty Images)

Tim Chattell

Chief of the General Staff’s Research Fellow, International Security Programme

This month it was reported in the Turkish media that Turkey was in talks to sell its long-unused S-400 Triumf air defence system, with Qatar and the United Arab Emirates mentioned as potential buyers. The purchase would reportedly consist of the two systems, plus 120 interceptor missiles. 

The UAE has not commented on the reports, but it would be hardly surprising if the Emiratis were seeking to diversify their air defence portfolio. With the UAE having come under Iranian drone and missile bombardment since the US-Israeli war on Iran began in late February, options to improve the country’s layered air defences are likely to be in high demand. 

The UAE already operates the US Terminal High Altitude Area Defence system (THAAD) for missiles at similar altitudes. Acquiring the S-400 would deliver the UAE a uniquely diverse air defence arsenal, with THAAD and the S-400 sitting alongside Russian Pantsir S1 systems in addition to a wide variety of US, South Korean and Israeli systems.

UAE navigates trade-offs

According to the reports, the deal is in a preliminary stage. If concluded, the sale could have adverse consequences for the UAE as it tries to balance its diverse defence partners. 

The UAE was previously in an advanced stage of talks to purchase up to 50 F-35 fighter jets from the US. In 2021, the UAE suspended the talks, which had dragged on amid Washington’s concerns over the Chinese company Huawei’s role in the country. However, the prospect of returning to the purchase was left open. 

The situation demonstrates how high-end air defence systems remain stubbornly resistant to innovations in the wider defence ecosystem.

If the UAE purchases the S-400, it is highly unlikely that its prospects of purchasing F-35s could be revived. Washington’s main concern with Turkey’s acquisition of the S-400 was over the potential for sensitive information about the F-35’s stealth profile and electronic warfare signature to be shared with Russia via the S-400’s radar and sensor systems. It’s likely that the US would have similar concerns if the missiles were present in the Gulf.

There is also uncertainty as to whether Moscow would allow the systems to be sold. Under the end-user license, exporting the systems to a third party would require Russian approval. According to Russian sources, the possibility of a sale is still being analysed. Although multiple sources have claimed Moscow views the potential sale to the UAE in a ‘positive light’, keeping the system in Turkey would drive a wedge between Ankara and the West and keep the F-35 out of Turkey’s hands. 

Turkey’s search for alternatives

For Turkey, the S-400 saga represents a near-decade long demonstration of the tricky politics of defence technology.

In 2017, while searching for high-altitude air defence options, the Turkish government began talks to acquire either the Franco-Italian SAMP/T, or the US Patriot system. Turkey nearly purchased the Patriot twice. The US State Department even approved its sale in 2018, but the deal fell through after the Turkish government demanded a greater deal of technology transfer than the US was prepared to give. 

When poor relations with the French government over Turkish actions in Syria, Libya and the Eastern Mediterranean stalled the possibility of acquiring SAMP/T, Turkey acquired the S-400 from Russia in 2019. The US government promptly suspended Turkey’s role in the F-35 programme and has kept the six aircraft the Turkish government has paid for. 

Attempts to solve the S-400 conundrum 

Since then, Turkey has found itself stuck with the S-400 and unable to purchase F-35s. Various creative solutions to the issue have been proposed and dismissed. 

Turkey selling the S-400s to a third party would require end-user agreement (allegedly now forthcoming from Russia regarding the UAE). One failed proposal was to de-activate the S-400s via the removal of vital components, which in turn would be stored at a site guarded by the US. 

Destruction of the systems would have been costly and politically unwise. In September 2025, it was revealed that Turkey had discussed returning the missiles to Russia, which was later dismissed by Moscow. 

If the systems are transferred to the UAE, the door will open for Turkey to potentially re-join the F-35 programme. Doing so would have far-reaching consequences for intra-NATO dynamics. 

The F-35 problem is the largest blocker to further defence cooperation with Turkey, and solving the issue would enable a deepening of defence industrial integration when Europe needs it most. However, supplying Turkey with the F-35 could potentially exacerbate tensions in the Eastern Mediterranean with Greece and Cyprus, in turn potentially splitting the EU and NATO on defence. 

Air defence remains costly 

The whole saga is insightful for understanding Turkish foreign policy and defence technology. It shows there are limits to how much has changed in recent years. 

Firstly, the situation demonstrates how high-end air defence systems remain stubbornly resistant to innovations in the wider defence ecosystem, including those that have come out of Ukraine. 

One remarkable feature of Ukraine’s ability to resist aggression is its fielding of new, domestically produced interceptor drones, long-range one-way attack (OWA) drones, command-and-control systems, and even crude cruise missiles. Driven by startup-style enterprises, these developments have re-shaped procurement cycles and their battlefield deployment. 

However, due to the inherently complex nature of firing missiles at missiles, air defence remains a domain that is doggedly resistant to change. As much as the proliferation of ballistic missiles and OWA drones has made carrying out long-range strikes easier and cheaper, air defence remains in the realm of large R&D budgets, state-led procurement, and political approval for sales. While offensive weapons have proliferated, the systems required to protect states from such weapons have not. 

Limits of hedging

Because of the highly technical nature of such defensive systems, the saga also neatly encapsulates the limits of Turkish attempts to ‘hedge’ by balancing relations between external powers, especially the US and Russia. 

Related work

Talk of a Turkish military alliance with Saudi Arabia and Pakistan reflects Ankara’s opportunistic ‘hedging’ strategy

An inability to integrate the S-400 into NATO radar systems prevented Turkey from ever deploying them, in addition to stalling its F-35 procurement. Privately, there is a realization among some within Turkey that their purchase was a mistake. 

The main value of air defence systems lies just as much in their effective networking and integration as in the individual systems. Without streamlined command and control, the whole system fails to become more than the sum of its parts. 

European opponents of more defence collaboration with Turkey should note that, historically, excluding Turkey from weapons development programmes has not prevented it from acquiring similar systems, whereas including Ankara can constrain its behaviour in other ways. 

The S-400 purchase represented a defiant demonstration of Turkey’s ability to go it alone, exercising sovereignty in its procurement choices and balancing itself between its NATO allies and other partners. But the system’s subsequent mothballing, storage, and eventual likely disposal – without ever being switched on – represents the very real limit of such a policy. 

The S-400 saga encapsulates the key features of defence technology diplomacy. It demonstrates clearly how, despite changes in the wider market, states rely on hegemonic powers for the technology needed to defeat ballistic missiles. It also shows how, in some cases, there is a limit to hedging between alliance blocs. 

Although the S-400 may be a cost-efficient means of bolstering the UAE’s air defences at a time of considerable uncertainty, the UAE would be wise to consider how Turkey buying Russian weapons forced it down a path with consequences for its other alliances. 

U.S. Department of State - Juy 29, 2026 - U.S. Department of State and U.S. Department of Health and Human Services on Strengthening Vaccine Safety, Accountability, and American Leadership in Global Health

 

U.S. DEPARTMENT of  STATE   You are subscribed to Press Releases. Here is new content for this topic:   U.S. Department of State and U.S. Department of Health and Human Services on Strengthening Vaccine Safety, Accountability, and American Leadership in Global Health 07/29/2026 05:27 PM EDT Office of the Spokesperson U.S. Department of State and U.S. Department of Health and Human Services on Strengthening Vaccine Safety, Accountability, and American Leadership in Global Health Media Note July 29, 2026 The United States is committed to advancing global health in a manner that reflects American interests, scientific integrity, and accountability to the American people.  Under President Trump’s leadership, the United States has made clear that American taxpayer dollars must support transparent, evidence-based programs that deliver measurable health outcomes. Last year, President Trump directed Secretary of Health and Human Services Robert F. Kennedy, Jr. and Secretary of State Marco Rubio to engage directly with Gavi, the Vaccine Alliance (Gavi), and secure meaningful reforms before the United States would consider future support.  Those discussions resulted in significant commitments that strengthen vaccine safety, improve public health, and better align Gavi’s work with the principles of Gold Standard Science and transparency.  Based on those commitments, the United States will immediately release all $600 million in Congressionally appropriated funds to Gavi for both FY25 and FY26.  Gavi has committed to work towards transitioning mercury-containing vaccines and expanding access to newer, mercury-free alternatives.  Specifically, in partnership with Gavi’s Board and countries, Gavi will make every effort to: transition mercury-containing meningococcal A vaccines with mercury-free vaccines that protect against additional meningococcal strains; transition mercury-containing pentavalent DTP-Hib-HepB vaccines to mercury-free hexavalent vaccines that also protect against polio; transition mercury-containing pneumococcal vaccines to mercury-free vaccines that protect against additional pneumococcal strains; and transition mercury-containing hepatitis B vaccines to mercury-free alternatives. The Administration believes reducing reliance on mercury-containing vaccines, where suitable alternatives are available, is a pro-vaccine, pro-innovation policy.  The United States and the European Union removed mercury from most childhood vaccines 25 years ago.  As of June 2025, CDC’s Advisory Committee on Immunization Practices no longer recommends any mercury-containing vaccines.  Children in Africa, Asia, and Latin America deserve access to the same higher-quality, mercury-free vaccines, and these changes will also expand protection against additional disease strains. Achieving these transitions will require manufacturers to expand production capacity, countries to adopt newer vaccine formulations, and Gavi’s governing Board to complete the necessary approvals.  The United States recognizes these implementation challenges but welcomes Gavi’s commitment to work toward these goals through transparent governance and responsible stewardship. Gavi has already implemented additional reforms requested by the United States including: Ending the promotion and procurement of COVID-19 vaccines for routine immunization programs; and Finalizing extensive operational reforms including the reorganization and downsizing of staff in Geneva and instituting a partnership accountability framework that decreases funding for and reforms Gavi’s engagement with other partners, including the World Health Organization (WHO). Gavi has further committed to establishing an integrated and dedicated Secretariat function to monitor and review developments in vaccine science, including vaccine safety.  In addition, given the sizeable contribution the United States is making to improve access to vaccines, the United States expects to resume its place on the Gavi Board.  In this role, the United States will continue to hold Gavi accountable for measurable progress toward these commitments.  It will evaluate any future U.S. support based on demonstrated performance, accountability, and implementation of these reforms. The United States also reaffirms that it will not provide U.S. Government funding to the World Health Organization through Gavi. President Trump has made clear that American leadership in global health must be rooted in accountability, scientific excellence, and measurable results.  The Department of Health and Human Services and the Department of State will continue to ensure that U.S. global health programs and partnerships uphold Gold Standard Science, rigorous independent review, transparency, responsible stewardship of taxpayer resources, and better health outcomes around the world.

Milliyet - Hakkı Öcal -- 30 Temmuz 2026 - Lindsey Graham'ın esrarlı yaşamı ve ölümü

 

Hakkı Öcal

hakki.ocal@milliyet.com.tr

Tüm Yazıları

Lindsey Graham’ın esrarlı yaşamı ve ölümü

Paylaş:

• 
• 
• 

30 Temmuz 2026

Wall Street Journal, “Lindsey Graham’ın ölümü İsrail’i bir sorunla daha karşı karşıya bırakıyor” demiş. Washington Post’un yazarı Dan Diamond, olaya senatörün cenazesinde “saygı konuşmasını” adeta kahkahalar içinde yapan Başkan Trump açısından bakmış: “Lindsey Graham’ın ölümü Trump’ı kendi ölümlülüğü üzerine düşünmeye sevk etti.”

Narsist ve ego-merkezli kişilik bozukluğu olan kişilerin normal insanlardan çok daha fazla “ölüm korkusu” çektikleri söylenir; kimbilir belki de Trump’ın Graham’ı hep şakaları, paylaştıkları komik anları zikrederek anması bu aşırı korkuyu yenmek içindi. Ölenin arkasından kötü söylenmez; evet! Benim dikkatimi çeken nokta, bir ölünün arkasından kötü söylemek saymazsanız, senatörün “ev arkadaşı” olduğu sosyal medyalarda ifade edilen zatın da, Graham’in yerine senatör olarak atanan kız kardeşi ve onun eşi ile birlikte, cenaze töreninde en ön safta yer alması oldu. (Bu “ev arkadaşı” meselesini, ABD’nin bilinen LGBT yayın organı Blade’in yayınladığı “Lindsey Graham’ın üzücü, gizli ikiyüzlülüğü” başlıklı biyografik yazısı ayrıntılı anlatıyor.)

Haberin Devamı

Senatör Graham’ın arkasından kötü söylemek için, gizli homoseksüel olduğunu ifade etmek gerekmez; ABD’yi Rusya ile fiilen savaşa sokmasına ramak kaldığını; İran’da, 128 küçük kız öğrenci ile hamile öğretmenlerinin öldürüldüğü Minab okul bombardımanının tek başına kışkırtıcısı sayılabileceğini; “Biden’ın savaşlarına son verme” vaadiyle seçilen Trump’ı Amerika’nın en çok savaş başlatan (övündüğü gibi “bitiren” değil, tersine, “başlatan”) başkanı yapan kişi olduğunu söylemek yeterli.

Graham gibi Cumhuriyetçi Parti üyesi olan Marjorie Taylor Greene, geçen hafta bir TV’de eski senatörün “savaş kışkırtıcısı, adi bir katil” olduğunu söylüyordu: “Komik ve eğlenceyi seven biri olmasına rağmen Amerika’yı yeni yeni savaşlara sokmaktan zevk alan bir katil, bir Neo-Con savaş kışkırtıcısıydı. İran’da, Gazze’de, Lübnan’da daha çok masum insanı yok etmek istiyordu.”

Ne var ki, seçim kaygısıyla Trump ve Cumhuriyetçi Partinin ağır topları, görünen o ki, en azından önümüzdeki üç ay içinde İsrail’in peşine takılmayacaklar. ABD kamuoyunda Gazze’den, Lübnan’dan gelen ve yeni bir İsrail vahşetini gözler önüne seren video, fotoğraf ve haber ile alanı ve yoğunluğu artan İsrail aleyhtarlığı, ne kadar isteseler de Trump, dışişleri bakanı Rubio ve savunma bakanı Hegseth’i bu sefer Netanyahu’nun peşine takılmaktan alıkoyuyor.

Haberin Devamı

  

by Taboola

Cumhuriyetçiler, ABD Kongresi’nde şu anda mevcut çoğunluklarını kaybederlerse, bu, sıradan bir siyasal yenilgi olmayacak; Trump’ı mahkemelere sürükleyebilecek, hatta başkanlıktan istifa zorunda bırakacak gelişmelere yol açacaktır.

Netanyahu’nun Graham’ın cenaze törenine katılmak için hakkında bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin tutuklama kararına rağmen İtalya ve Fransa üzerinden uçakla geçme riskini göze alması boşuna değildi. Graham, en azından Trump’ı, önceki gün yaptığı gibi Netanyahu’yu basından kaçırarak, adeta gizlice Beyaz Saray’a sokmaktan alıkoyar; İsrail lehine bir demeç vermesini sağlayabilirdi.

Haberin Devamı

Oysa şimdi Trump, “Netanyahu Türkiye’ye F-35 vermenizi istemiyor?” mealindeki bir soruya, “Kimse benim kime ne satacağımı söyleme hakkı yoktur. Türkiye çok iyi bir müttefik, Erdoğan çok iyi bir dosttur” karşılığını verebiliyor. Bu, Graham denen zatın üzerine ilahi bir çizginin şekilmiş olmasının sonucu olabilir de, olmayabilir de.

Ama şurası bir gerçek ki, İsrail’in Gazze ve İran savaşları konusunda ABD ile ilişkileri giderek gerginleşiyor ve bunun kopma noktasına gelmesini önleyecek kişi, arkasında esrarlı özel hayat ve ABD Vergi İdaresi’nin başlattığı rüşvet, kripto para bağlantıları, “denizaşırı ülkelerden” alınan bağışlar ve benzeri pisliklerle ilgili soruşturmayı bırakarak, kara toprağa girmiş bulunuyor. O kadar içinden çıkılmaz ilişkiler ki, yerine geçici olarak senatörlüğe atanan kız kardeşi bile, “bambaşka bir siyaset izleyeceğini” söylemek zorunda kaldı.