Bir Dışişleri Bakanlığı Röntgeni
Oksıjen gazetesi - Metin Kaan Kurtuluş
AK Parti’nin 2002 yılından bu yana dış politikadaki en iddialı söylemlerinden biri Türkiye’nin yurt dışındaki etki ve temsiliyetini artırmaktı. “Etkisi” uzmanlarca tartışılmaya devam edilse de, bu yönde attığı adımlardan biri yurt dışındaki diplomatik temsilcilik sayısını artırmak oldu. Türkiye şu anda yurt dışında 250’den fazla misyonla dünyada en çok diplomatik temsilciliğe sahip 3. ülke. Önünde ise 274 temsilcilik ile Çin ve 271 ile ABD bulunuyor.
Türkiye’nin halen yurt dışında görev yapmakta olan büyükelçi sayısı 151. Son yıllarda TBMM’deki bütçe görüşmelerinde en çok tartışılan konulardan biri Dışişleri Bakanlığı’nın içinden gelmeyen, yani kariyer diplomatı olmayan AK Parti’ye yakın iş insanı, akademisyen, gazeteci ve bürokratların büyükelçi olarak atanması. Bu görevlendirmelere diplomasi jargonunda “siyasi atama” deniyor.
Oksijen’in çıkardığı listeye göre Türkiye’nin yurt dışında görev yapan büyükelçilerinin 24’ü siyasi atama. Yani Türkiye’ni yurt dışındaki aktif görevdeki büyükelçilerinin yaklaşık yüzde 16’sı kariyer diplomatı değil. Bunların 5’i daha önce Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı’nda (SETA) görev yapmış. Örneğin şu anda Türkiye’nin Şam Büyükelçisi olarak görev yapan Nuh Yılmaz, 2008-2011 arası SETA’nın Washington DC ofisi direktörüydü. Yılmaz daha önce Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yardımcılığını da yaptı. Taşkent Büyükelçisi Ufuk Ulutaş ise SETA’nın eski dış politika direktörü.
Diğer siyasi atamalara baktığımızda ise aralarında eski cumhurbaşkanı başdanışmanları, Ak Parti milletvekilleri, gazeteci-yazarlar, iş insanları ve başka bakanlıklardan bürokratlara rastlıyoruz.
Orta Doğu’da sadece 4 kariyer diplomatı var
Siyasi atamaların en yoğun olduğu bölge ise Ak Parti’nin dış politikasında önemli bir yer tutan Orta Doğu. Türkiye’nin Orta Doğu’da büyükelçi olarak görev yapan sadece 4 kariyer diplomatı bulunuyor. Bunlar da Mısır, Lübnan, İsrail (İlişkilerin mevcut durumu nedeniyle büyükelçi Tel Aviv’de değil, Ankara’da bulunuyor) ve Irak. Geriye kalan tüm Orta Doğu ülkelerinde kariyer diplomatı olmayan isimler bulunuyor. Yani Türkiye’nin Orta Doğu’da görev yapan büyükelçilerinin yaklaşık yüzde 77’si siyasi atama.
Türkiye’nin mevcut Orta Doğu politikasında en yakın müttefiklerinden biri haline gelen Suudi Arabistan’da büyükelçi olarak eski Ak Parti milletvekili ve ilahiyatçı Prof. Dr. Emrullah İşler görev yapıyor. Türkiye’nin Sana (Yemen) büyükelçiliği geçici olarak Suudi Arabistan’da faaliyet gösterdiği için mevcut olarak Türkiye’nin Sana maslahatgüzarı olarak da İşler görev yapıyor. Sana’ya Mustafa Pulat’ın 2025’in nisan ayında merkeze çekilmesinden sonra büyükelçi ataması yapılmadı. Bir başka kritik görev yeri olan Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de ise Lütfullah Göktaş görev yapıyor. Geçmişte gazetecilik de yapan Göktaş, daha önce Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ve Fidan’ın basın danışmanlığını yapmıştı. Türkiye’nin Orta Doğu’daki en önemli müttefiklerinden Katar’da ise geçmişte T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi’nin Körfez Ülkeleri Temsilciliği görevini yapan, Esenler Büyükşehir Belediye Başkanı Tevfik Göksu’nun kardeşi, iş insanı kimliğiyle de tanınan Mustafa Göksu büyükelçilik yapıyor. Bahreyn’de büyükelçilik yapan Başbakanlık eski dış politika danışmanı ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı müsteşar yardımcısı Ayşe Hilal Sayan Koytak ise eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’nın kardeşi.
Avrupa’daki büyükelçilerin yüzde 35’i kadın
Batı’daki misyonlara baktığımızda ise siyasi atamaların sayısının azaldığını görüyoruz. AB ülkelerinden sadece Avusturya (Gürsel Dönmez- Eski başbakan danışmanı), Çek Cumhuriyeti (Metin Feyzioğlu- Eski Türkiye Barolar Birliği Başkanı), Litvanya (Esra Toplu - Cumhurbaşkanlığı’nda çeşitli kademelerde kariyer uzmanı ve yönetici olarak görev yapmış) ve Macaristan’da (Gülşen Karanis Ekşioğlu- İş insanı, Antalya Diplomasi Forumu organizatörü) kariyer diplomatı olmayan isimler büyükelçilik yapıyor.
Türkiye’nin en prestijli büyükelçilik görev yerleri olarak görülen Moskova (Eski Dışişleri Sözcüsü Tanju Bilgiç) ve Washington’da (Eski Dışişleri bakan yardımcısı ve BM daimi temsilcisi Sedat Önal) ise alışıldığı üzere oldukça tecrübeli kariyer diplomatları görev yapıyor. Türkiye yakın zamanda bu çizginin dışına sadece bir kere çıktı. 2021 ile 2024 başı arasında Washington büyükelçisi olarak Ak Parti kurucularından Hasan Murat Mercan görev yapmıştı. Yaklaşık aynı dönemlerde ABD’nin Ankara büyükelçisi Jeff Flake de eski bir senatördü. ABD’nin Ankara’daki mevcut büyükelçisi iş insanı kökenli Tom Barrack da bir siyasi atama.
Türkiye’nin yurt dışında görev yapan büyükelçilerinin 40’ı kadın. Yani Türkiye’nin yurt dışında görev yapan büyükelçilerinin neredeyse yüzde 27’si kadın. Batı’da görev yapan kadın büyükelçilerin sayısı ise giderek artıyor. Şu anda Avrupa’daki önemli görev yerlerinden sayabileceğimiz Finlandiya’da Deniz Çakar, Hollanda’da Fatma Ceren Yazgan, İspanya’da Nüket Küçükel Ezberci, İsviçre’de Şebnem İncesu ve İtalya’da Elil Çomoğlu Ülgen görev yapıyor. Türkiye’nin Avrupa’daki büyükelçilerinin yaklaşık yüzde 35’i kadın.
Öte yandan, daimi temsilcilik pozisyonlarında da daha fazla kadın büyükelçinin görev yaptığı görülüyor. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı’nda (AGİT) Zeynep Kızıltan, Avrupa Konseyi’nde Nudan Bayraktar Golder, OECD’de Esen Altuğ, UNESCO’da Gülnur Aybet ve AB’de Yaprak Balkan daimi temsilci olarak görev yapıyor.
No comments:
Post a Comment