OKSİJEN - SEDAT ERGİN - 06 Kasım 2026
ABD ara seçimlerinden çıkan 10 temel sonuç
ABD’de geçen salı günü yapılan ara seçimler bu ülkede neredeyse bir başkanlık seçimi kadar önemli sonuçlar doğurdu. Demokratların ezici zaferiyle kapanan, ülkedeki güç dengesini Cumhuriyetçilerden Demokratlara kaydıran bu seçim muhtemelen ABD’nin yakın tarihinin sonuçları itibarıyla en kayda değer siyasi hadiselerinden biri olarak kayıtlara geçecektir.
Bu seçimin içe ve uluslararası sisteme dönük sonuçlarını ana başlıklar halinde şu şekilde değerlendirebilmek mümkün:
1) ABD demokrasisinin gücü
En başta vurgulamamız gereken husus, bu seçimin her şeyden önce ABD demokrasisinin gücünü göstermiş olmasıdır. ABD’de Trump’ın başkanlığı altında kendini kurallara, teamüllere bağlı görmeyen, etik dışı uygulamalara, yolsuzluklara kapıyı açan keyfi bir yönetim tarzı yerleşmişti. ABD sisteminin temel taşlarını yerinden oynatan bu tarzın sergilenmesinin ardından Amerikan seçmeni sandıkta demokratik olgunluk içinde The New York Times’ın deyişiyle “Trump’a sarsıcı bir ders vermiştir”
Demokratik sistem içinde kurallar işlediği, seçmenin iradesi müdahale olmaksızın özgür bir şekilde tecelli edebildiği takdirde, sandıkta değişimin pekala sağlanabildiği görülmüştür. Kuşkusuz, bu sonuçta ABD’deki denetleme ve dengeleme mekanizmalarının Trump döneminde uğradığı erozyona rağmen yine de işleyebilmiş olmasının rolü büyüktür.
Bu çerçevede yargı erki, belli istisnalara ve bir dizi sorunlu uygulamaya rağmen genel tutum olarak sağlam durmuştur. Aynı şekilde basın, yaşanan ciddi güçlüklere karşılık görevini büyük ölçüde özgür ve çekişmeli bir tarzda, eleştiri hakkından feragat etmeden icra edebilmiştir. Bu iki faktörün birleşmesi sandıktaki sonucun alınmasında belirleyici bir rol oynamıştır. Özgür bir tartışma ortamının varlığı, ABD’nin içine girdiği çalkantılı dönemden çıkışının önünü de açmıştır.
2) Rüzgar artık Demokratlardan yana esiyor
Bu seçim sonucu, 7 Kasım 2028 tarihinde yapılacak olan bir sonraki başkanlık yarışının da başlama vuruşu olmuştur. Bu kadar kuvvetli bir rüzgarı arkasına alan Demokratlar seçim menziline girerken çok avantajlı bir konuma çıkmış bulunuyorlar.
Cumhuriyetçilerin bu rüzgarı tersine çevirebilmeleri kolay görünmüyor. Muhtemeldir ki Cumhuriyetçi Parti içinde de adaylık yarışı başlayacaktır. Başkan Yardımcısı J.D. Vance ile Dışişleri Bakanı Marco Rubio adı geçen isimlerdir. Ancak kim aday olursa olsun Trump’ın iki yıl daha iş başında kalacak olması, Cumhuriyetçilerin taşımak zorunda kalacağı ağır bir yüktür. Bu adaylar Trump’la aralarına mesafe koymak istedikleri oranda da Cumhuriyetçilerin içindeki bir çekişme, dağınıklık görüntüsü öne çıkacaktır.
3) Trump’ın eli kolu bağlanacak
Trump’ın yeni dönemde Beyaz Saray’da yönetimini sürdürürken ciddi sıkıntılarla karşılaşacağı aşikardır. Demokratların Kongre’nin hem Temsilciler Meclisi hem de Senato kanatlarında çoğunluğu almaları, bütün komisyonların başkanlıklarını üstlenmeleri, bu kesime Trump üzerinde geniş bir sorgulama, denetim yetkisi verecektir. Trump’ın, yönetimin bütçesinin onaylanmasından bürokrasiye, yargıya yapacağı birçok kademedeki atamalara kadar Kongre’den geçmesi gereken her tasarrufunda eli kolu bağlanacaktır.
Bu durum özellikle Trump’ın ve bakanlarının yolsuzluk ve hukuktan uzaklaşan uygulamalarla ilgili iddiaların hesabının sorulması bakımından Kongre’nin kuvvetli bir şekilde ön plana çıkmasına, Kongre’de birbiri ardına soruşturmaların açılmasına yol açacaktır. Kendisinin siyasi gücünü yitirdiği algısının eşliğinde, bürokrasiden bilgi akışının da artmasıyla birlikte, Trump yönetiminin ilk iki yılındaki icraatının didik didik edileceği ve çarpıcı bulguların ortaya konacağı bir döneme girmemiz muhtemeldir. ABD gazeteciliğinin en parlak dönemlerinden birine tanık olabiliriz önümüzdeki iki yıl içinde.
Buna karşılık, Trump’ın Kongre’nin yetkilerini baypas etme arayışları da had safhaya ulaşabilir. Sonuçta ABD Anayasası’nda tanınan yetkiler, Kongre’nin konumu ve güçler ayrılığı gibi konuların yoğun bir şekilde tartışılacağı bir döneme girmeye hazırlıklı olmalıyız.
4) Trump’ın yol açabileceği krizlere dikkat
Trump’ın siyasi gücü ağır hasar almış olabilir ama bu durum iki yıldan uzun bir süre Beyaz Saray’da oturmaya devam edeceği ve Başkan olarak kendisine tanınmış olan anayasal yetkileri kullanacağı gerçeğini değiştirmiyor; bir sonraki başkanın yemin etme töreninin gerçekleşeceği 20 Ocak 2029 tarihine kadar…
Geçmiş dönemdeki reflekslerini dikkate aldığımızda, kendisinin anayasal yetkilerinin sınırlarının dışına çıkmaya yatkın olduğunu biliyoruz. Bu eğilimiyle Demokrat ağırlıklı bir Kongre ile yetki çatışmasına girmesi, bu sınırları zorlaması pek şaşırtıcı olmayacaktır.
Bunu tamamlayan çok kritik bir faktör daha var. Trump’ın sıkça içgüdüleriyle hareket ettiğini, aşırı benmerkezciliğin üst sınırlarında gezinebildiğini geçen iki yıla yaklaşan süre boyunca yakından izledik. Böyle bir kişilik yapısına sahip olan bir ABD Başkanı’nın bu kadar ağır bir yenilgiyi iç dünyasında nasıl taşıyacağı sorusu büyük önem taşıyor.
Bir daha seçime de girmeyecek olmasının vereceği rahatlıkla, hem içte hem de dışa dönük olarak “ben yaptım, oldu” anlayışıyla mutlak bir keyfiliğe de yönelebilir. Bu durumda Trump’ın özellikle uluslararası alanda yaratabileceği kriz ihtimalleri hafife alınmamalıdır.
O zaman Trump’ın önümüzdeki iki yıl boyunca nasıl ‘zapt edilebileceği’ ABD’nin önünde şimdiden önemli bir sınamaya dönüşmüştür.
Bu arada ABD’deki televizyon kanallarında kendisini hicveden mizah programlarının zirve yapacağını tahmin etmek de zor değildir.
5) Demokratların çıkaracakları dersler
Kuşkusuz Demokratların bu seçimden kendileri açısından çıkardığı bir dizi ders olacaktır. Ülke genelindeki seçim sonuçları, New York’ta Demokrat Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin temsil ettiği ‘demokratik sosyalizm’ çizgisinin güçlendiğine işaret ediyor. Bu eğilimi temsil eden birçok Demokrat aday sandıktan galip çıktı.
Öyle görülüyor ki yerleşik Demokrat Parti seçkinlerinin toplumda yarattıkları hayal kırıklığı karşısında, yeni bir siyaset anlayışını ve programını temsil eden söylemler sandıkta pekala destek buluyor.
Bu haliyle Demokrat Parti’nin kendi içinde bir dönüşüm geçirmekte olduğunu teslim etmeliyiz. Bu dönüşüme partinin ‘elitist’ olarak nitelenen yerleşik kadrolarının ne gibi bir karşılık verecekleri, arada nasıl bir uzlaşının ya da sentezin şekilleneceği, sonuçta Demokrat Parti’nin nasıl bir kimlik kazanacağı Amerikan siyasetinin önümüzdeki dönemdeki en kritik sorulardan biridir.
Yapılan ilk analizler, kampanyalarında Demokrat adayların ekonomik konuları, yolsuzluk olaylarını, Trump’ın daha da zenginleşmesini, İran savaşını vurguladıkları ölçüde başarılı olduklarını gösteriyor. Bu tablo, Demokrat Parti’yi, geçmişte Woke kültürünü ve kimlik meselelerini ekonomik sorunların önüne koyan siyaset anlayışını sorgulamaya götürebilir.
6) İsrail ve Yahudi lobisine ağır bir ders
Bu seçimin en önemli sonuçlarından biri İsrail’in ve onun ABD’deki uzantısı Yahudi lobisinin bütün ağırlıklarını koymalarına rağmen aldıkları ağır yenilgidir.
Bu yönüyle baktığımızda, sonuçlar Binyamin Netanyahu yönetimindeki İsrail’in Gazze’de yürüttüğü soykırımın ABD toplumu üzerinde nasıl bir infial yarattığını göstermesi bakımından sarsıcı olmuştur.
Özellikle Michigan’da İsrail’in Gazze’deki eylemlerini “soykırım” olarak nitelemekten çekinmeyen Müslüman, Arap kökenli Demokrat aday Abdul El-Sayed’in ABD Senatosu’na seçilmesi süreci, aslında kendisi ve destekçisi çevrelerle Yahudi lobisi arasında bir meydan muharebesi gibi geçmiştir.
3 Kasım’da ABD siyasetinde çok temel bir kırılma yaşanmıştır. Bugüne kadar İsrail’in Filistinlileri hedef alan her haksız ve kötücül eylemi en azından ABD cephesinde, sergilenen tepkisizlik nedeniyle bu ülkenin yanına kâr kalmaktaydı. Ancak İsrail, bu eylemleri sonucu artık ABD’de ödemesi gereken bir bedel olduğunu görmüş olmalıdır. Kaldı ki bugün ABD’deki Yahudiler arasında İsrail’e sesini yükseltenlerin sayısı da anlamlı bir ölçüde artıyor.
Doğrudan İsrail’in çıkarlarını temsil eden bu lobinin Kongre seçimlerinde her seferinde İsrail’i eleştiren adaylara, rakiplerini destekleyerek bedel ödetme siyaseti bu kez para etmemiştir. Bir başka deyişle, ABD seçimlerinde İsrail’i eleştirmek konusunda on yıllardır yerleşmiş olan ‘korku eşiği’ aşılmıştır.
7) Trumpizmin kalıcı olmasının güçlüğü
Altını çizmemiz gereken bir nokta, Trump’la 2024 seçiminden sonra girilen dönemin ABD açısından kalıcı bir yönelişi mi yoksa bu ülkenin tarihindeki geçici bir savrulmayı mı temsil ettiği tartışmasını konu alıyor. Trump’ın hem 2016 hem de 2024 seçimlerini kazanabilmesinde özellikle ekonomi ve denetimsiz göçle ilgili ABD halkında karşılık bulan söylemlerinin etkisi aşikardır. Bu anlamda Cumhuriyetçi tabanın ABD siyasetindeki beklentilerinin süreklilik taşıyacağı ve J.D. Vance ya da başka isimlerin bu siyasi çizgiyi taşıyacakları kabul edilmelidir.
Böyle de olsa yönetimde keyfilik, hukuk kurallarından uzaklaşma, yolsuzluklar gibi alanlarda sergilenen davranışların Cumhuriyetçi tabanın azımsanmayacak kesimlerinde hoşgörüyle karşılanmadığı söylenebilir. Trump’ın ve ailesinin yönetimde iken servetlerini artırmaya devam etmelerinin, bu davranışlarında ahlaki bir zafiyet bulmamalarının ABD toplumunun çok geniş bir kesiminde kabul görmediği yorumunu yapabiliriz.
Bu açıdan ABD toplumunun çoğunluğunda yerleşik etik değerlerin çözülmediğini, keza demokrasi ve hukukun üstünlüğü gibi geleneklere bağlılığın sürdüğünü ve Trump’ın yönetim tarzına prim verilmediğini görüyoruz. Bu yönüyle Trump döneminin ABD tarihinde geçici bir sapma olarak kabul edilmesi muhtemeldir. Ayrıca, Trump’ın ciddi bir şekilde başkalaştırdığı Cumhuriyetçi Parti’nin bu sonuçtan sonra kendi içinde ciddi bir muhasebeye başlaması gerekiyor.
8) Dünyada bekleme dönemine girildi
ABD siyasetinde meydana gelen her majör değişiklik bütün dünya için de kapsamlı sonuçlar doğurmaya adaydır. Bunlardan biri, siyasi gücün Trump’ın altından kaymasıyla birlikte, dünyada bir sonraki ABD başkanlık seçimine kadar geçecek süre zarfında bir bekleme dönemine girilmesi olabilir. Bu seçimi Demokratların kazanacağı beklentisi uluslararası alanda şimdiden satın alınırsa, ki muhtemeldir, herkes mevcut pozisyonunu koruyacaktır. Bazı aktörler de bu belirsizlik döneminde Trump’ın durumundan yararlanarak çıkarlarını maksimize etmeye çalışacaktır.
Bir örnek vermek gerekirse, Ukrayna lideri Volodimir Zelenski, Demokrat bir yönetimin kendisinin arkasında duracağı beklentisiyle Trump’ın dayatacağı bir çözüme razı olmak yerine zaman kazanarak bir sonraki seçimi beklemeyi tercih edebilir; tabii sahadaki durum izin verirse. Keza Avrupa cephesinde birçok aktör kartlarını bir sonraki yönetime saklamayı tercih edebilir.
9) Transatlantik ilişkilerin onarılması
ABD cephesindeki bu gelişmeden rahat bir nefes alacak aktörlerin başında Avrupa Birliği’nin geldiği söylenebilir. Trump’ın Beyaz Saray’da geçirdiği son iki yıl, ABD-Avrupa savunmasının bütünlüğü üzerine inşa edilmiş Transatlantik bağların ağır bir sarsıntı geçirdiği dönemdi. ABD’nin Avrupa’dan çekileceği yolundaki beyanlar ciddi bir kırılmaya neden olmuştur.
Demokratların zaferi, bu anlamda Avrupa kanadında Transatlantik bağların önümüzdeki dönemde onarılmasına dönük beklentileri güçlendirecektir. Gerçi son iki yılda yaşanan bütün sancılı tecrübelerden sonra Avrupa’da ABD’ye dönük ortaya çıkan güvensizlik duygusunun ışığında hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır. Muhtemelen Avrupa’nın stratejik özerklik arayışları bugünkü temposunda olmasa da sürecektir. Ancak yine de bugüne kıyasla daha dengeli, istikrarlı bir Batı sisteminin yeniden şekilleneceğini öngörebiliriz.
10) Avrupa’daki popülist otokratlara kötü haber
Bir bu kadar önemli bir sonuç daha var. Önümüzdeki dönemde Beyaz Saray’daki bir yönetim değişikliği ihtimali, Avrupa’daki popülist otokrat siyasi liderlerin ve grupların Atlantik ötesinde Cumhuriyetçi bir yönetimden almakta oldukları kuvvetli siyasi destekten yoksun kalmalarına yol açacaktır.
Bu yönde bir değişiklik, bir anlamda Avrupa’daki otokrasiye karşı duran demokrasi güçlerinin moral bulacakları, kendilerini daha güvende hissedecekleri bir dönemin önünü açabilir.
Burada önem taşıyan, ABD’den yayılacak siyasi iklimdir. Bu atmosferin demokrasi, yargı bağımsızlığı gibi değerlerin güçlü bir biçimde sahiplenilmesiyle şekillenmesi, Avrupa’da da benzer dalgaları güçlendirecektir.
Türkiye’ye dönük sonuçlar
ABD Kongresi’nde çoğunluğun Demokratlara geçmesi ve 2028’de Demokrat bir başkan ihtimalinin güçlenmesinin Türkiye’ye dönük olası sonuçlarını şöyle değerlendirebiliriz:
Öncelikle Başkan Trump’ın dış dünyada en güçlü destek verdiği liderlerden birinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan olduğunu unutmayalım. Muhtemeldir ki Trump Oval Ofis’te oturmaya devam ettiği sürece, Erdoğan bu desteği yanında bulmaya devam edecektir.
Ancak Türkiye’nin ABD ilişkilerindeki temel iki sorunu oluşturan A) Rusya’dan S-400 alımı nedeniyle Türkiye’ye konan CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ve B) Bununla da bağlantılı olarak Türkiye’nin çıkarıldığı F-35 savaş uçakları programına yeniden dahil edilmesi dosyalarında sıkıntı görünüyor.
Diyalog önemli
Unutmayalım ki Trump’ın, Erdoğan’ın geçen yıl 25 Eylül’de Beyaz Saray’a ziyareti sırasında F-35’ler konusunda yaptığı açıklamalar önemli beklentiler yaratmıştı. Gelgelelim geçen 13 ayı aşkın süre içinde Kongre’de çoğunluk Trump’ın partisinde olduğu halde bu sorun çözümsüz kaldı. Kongre son seçimle birlikte Demokratların kontrolüne geçince, bu çözümün daha da zorlaşması beklenebilir.
CAATSA yaptırımları başlığında Trump’ın başkan olarak yetkisini kullanabileceği öne sürülse de, bu yola gitmesinin kendisini Kongre ile sert bir çatışmaya itmesi beklenebilir. Buna karşılık F-35’ler konusunda Kongre’den geçen yasal düzenlemeler ve Türkiye de S-400’leri elinden çıkarmadığı için Trump’ın bu dosyada bir adım atabilmesi güç görünüyor.
Geçen dönemde Türkiye ile ABD arasındaki ilişki önemli ölçüde Erdoğan ile Trump arasındaki diyalog ekseni üzerinden yürüyordu. Buna karşılık yeni dönemde ABD cephesinde Trump’la yetki çatışması içindeki Demokrat ağırlıklı Kongre de denkleme girecektir.
Bu durum, hem ABD ile sorunların çözümü hem de ilişkilerin genel seyri bakımından Türkiye’nin ABD Kongresi ile diyaloguna önem vermesi gereğini ortaya çıkarıyor.
İran faktörü
Bu noktada karşılaşılacak temel güçlüklerden biri Demokratların Türkiye’nin demokrasi, yargı bağımsızlığı ve ifade özgürlüğü gibi alanlardaki sicilinden dolayı eleştirel bir çizgiye yönelmelerinin muhtemel olmasıdır.
Tabii 2028 seçiminde bir Demokrat Başkan’ın Beyaz Saray’a geçmesi ihtimalinin belirmesi Türkiye’nin ABD ile ilişkilerine daha uzun erimli bir perspektifle bakması gerektiğini de söylüyor.
Burada şu ilginç duruma da dikkat çekebiliriz: 2028 hem Türkiye (mayıs) hem de ABD’de (kasım) başkanlık seçimleri yılıdır. Türkiye’deki seçim olağan takviminde yapıldığı takdirde Trump’ın son dönemine rastlayacaktır.
Son bir nokta İran faktörünün ilişkilerdeki etkisini konu alıyor. Trump’ın seçim yenilgisi sonrasında İran karşısında nasıl bir tutuma yöneleceği Türk-ABD ilişkileri açısından da kritik önemde. Uzlaşıya gidilmesi Türkiye üzerinden büyük bir basıncı alacaktır. Çatışma seçeneği ise Türkiye’nin ABD ile İran arasında sıkışması ihtimalini beraberinde getirebilecektir.
.
No comments:
Post a Comment