ÜÇÜNCÜ TÜRKİYE-AFRİKA ORTAKLIK ZİRVESİ
16-18 ARALIK 2021
İSTANBUL, TÜRKİYE
Birlikte Kalkınma ve Refah için Güçlendirilmiş Ortaklık
BİLDİRİ
Aralık 2021
1 | S a y f a
BİLDİRİ
1. BİZ, üçüncü Afrika-Türkiye Ortaklık Zirvesi için 18 Aralık 2021 tarihinde Türkiye
Cumhuriyeti’nin İstanbul kentinde bir araya gelen Kıta’yı ve Afrika Birliği'ni ve
kurumlarını temsil eden Afrika Devlet ve Hükümet Başkanları ve Heyet Başkanları ile
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı;
2. 19 Ağustos 2008 tarihinde İstanbul’da düzenlenen Birinci Türkiye-Afrika İşbirliği
Zirvesinde kabul edilen Afrika-Türkiye Ortaklığına İlişkin İstanbul Bildirisinde ve 21
Kasım 2014 tarihinde Ekvator Ginesi’nin Malabo kentinde düzenlenen İkinci AfrikaTürkiye Ortaklık Zirvesi Bildirisinde belirtilen amaç ve ilkeleri hatırlayarak;
3. Afrika Ülkelerinin ve Türkiye’nin ulaştığı işbirliği düzeyini takdir ediyoruz. Bu işbirliği
diğer hususlar meyanında, Devlet ve Hükümet Başkanları düzeyinde ziyaretlerin
ortak ilişkilere kazandırdığı ivme, ayrıca Afrika Ülkeleri ile Türkiye arasında diplomatik
temsilcilik sayısının artırılması yoluyla güven ve saygı, mütekabiliyet ve karşılıklı
yarar üzerine bina edilmiştir. Zirve tarafından kabul edilen Türkiye-Afrika Ortaklığı
2015-2020 Ortak Uygulama Raporunu memnuniyetle karşılıyoruz. Türkiye'nin, OECD
standartlarına göre hesaplanan, 2015-2019 yılları arasında Afrika Kıtası'na yaptığı
kalkınma yardımının 968 Milyon ABD Doları olduğu ve Malabo Zirvesi'nden bu yana
1 milyar ABD Dolarını büyük ölçüde aştığı yönündeki değerlendirmesini dikkate
alıyor;
4. COVID-19 salgınının halklarımız ve ekonomilerimiz üzerindeki yıkıcı etkisini
hafifletme hususundaki kararlılığımızı tekrar ediyor, özellikle tedavi ve aşılara
erişiminde meydana gelen Kuzey-Güney ayrımının boyutu karşısında derin endişe
duyuyoruz. Bu tür kaynakların daha adil biçimde paylaşımının zorunlu olduğuna ve
normale dönüşün hızlandırılması hususunda ciddi etkisi olacağına inanıyor;
5.Bizlere artan ölçüde zorlu sınamalar sunan mevcut küresel ortamda, etkin
çoktaraflılığın sağlanmasını teminen karşılıklı ve eşgüdümlü bir yaklaşımla birlikte
çalışmaya yönelik taahhüdümüzü yeniliyor; insan hakları, insan onuru ve herkes için
eşit fırsatlara dayalı daha barışçıl, adil, istikrarlı ve müreffeh bir dünya için kararlı bir
arayışla çoktaraflı forumlarda birbirine daha yakınlaşan tutumlara yönelik taahhütte
bulunuyoruz.
6. Bu zor ortamda, her iki tarafın devletlerinin ve halklarının çıkarları için işbirliğimizi
daha da güçlendirmeyi ve derinleştirmeyi taahhüt ediyoruz. Bu amaçla aşağıdaki
hususları vaat ediyoruz:
- Ortaklığımızı, özellikle Türkiye, Afrika Ülkeleri ve Afrika Birliği'nin katılımıyla
gerçekleştirilecek, uygulanabilir ve yerinde üçlü projeleri ve her ülkenin
bireysel ihtiyaçlarına göre daha iyi uyarlanan programları çoğaltarak yeni bir
seviyeye taşımayı,böylece Afrika Birliği’nin mevcut kurallarını uygularken
işbirliğimizin verimliliğini ve sürdürülebilirliğini artırmayı;
Aralık 2021
2 | S a y f a
- Birleşmiş Milletler 2030 Gündemini de dikkate alarak, Afrika Birliğinin 2063
Gündem Belgesi ve Birinci On Yıllık Uygulama Planında yer alan kıta için
öncelikli programlarının uygulanmasına kaydadeğer ölçüde katkıda bulunacak
ortak eylemlere odaklanmayı.
7. Paris Anlaşması ve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin
(UNFCCC) tam olarak uygulanması konusundaki taahhüdümüzü yineliyor; “ortak
fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler” ilkesi uyarınca net sıfır
emisyonu hedefleyen uzun vadeli düşük sera gazı emisyonu geliştirme stratejilerinin
öneminin altını çiziyoruz. Kongo Havzası, Sahel bölgesi ve küçük ada ülkeleri iklim
komisyonları gibi iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik bölgesel girişimleri
destekliyoruz.
8.Afrika'nın küresel emisyonlara en az katkıda bulunmasına rağmen iklim
değişikliğinin etkilerinden en çok etkilenen kıtalardan biri olduğunun farkındayız.
Gelişmiş ülkeleri, anlamlı etki azaltma eylemleri, benimsemeler ve afet risk yönetimi
için 2025 yılına kadar 100 milyar dolarlık yıllık iklim finansmanı hedefine ulaşmaya ve
iklim değişikliğine karşı güçlü bir küresel yanıtın önünü açacak olan bu hedefi
önümüzdeki yıllarda hızlandırmaya kuvvetle çağırıyoruz. Mısır'ın 2022'de COP27'ye
evsahipliği yapmasını memnuniyetle karşılıyoruz.
9. Ortaklık Zirvelerimiz Afrika-Türkiye işbirliğinin tamamına stratejik rehberlik
sağlamaktadır. Buna ile Afrika ülkeleri arasında ikili düzeyde, Türkiye ile her bir Afrika
ülkesi arasında gerçekleştirilen Afrika-Türkiye işbirliği de bunu tamamlamaktadır.
Birleşmiş Milletler kurumları ve organları ve yerine göre İslam İşbirliği Teşkilatı
organları gibi uluslararası kuruluşlarla birlikte gerçekleştirilen işbirliği de kayda değer
düzeydedir.
10. Uluslararası sözleşmelere; özellikle de devletlerin egemenliğine, bağımsızlığına
ve toprak bütünlüğüne saygı ile iç işlerine müdahale etmeme ile ilgili hükümlere ve
bilhassa BM Şartı'na bağlılığımızı teyit ediyoruz. Yasal olarak oluşturulmuş
hükümetleri devirmeye yönelik her türlü silahlı şiddeti ve darbe girişimini kınıyoruz.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun ilgili kararları doğrultusunda, Devletleri, özellikle
gelişmekte olan ülkelerde ekonomik ve sosyal kalkınmanın tam olarak
gerçekleşmesini engelleyen, uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler Şartı'na uygun
olmayan her türlü ekonomik, mali veya ticari önlemi ilan etmekten ve uygulamaktan
kaçınmaya güçlü bir şekilde teşvik ediyoruz. Bu eylemler ayrıca ilgili Afrika ülkelerinin
COVID-19 salgınının etkilerine yanıt verme kapasitesini düşürürken, nüfuslarının
genel refahını da etkilemektedir.
11. Arap-İsrail çatışmasının, başkenti Doğu Kudüs olan, Haziran 1967 sınırlarına
sahip, bağımsız Filistin Devleti’nin kurulmasını sağlamak amacıyla, Afrika Birliği
Asamblesi Bildirisi, uluslararası hukuk ilkeleri ve ilgili tüm Birleşmiş Milletler kararları
uyarınca barışçıl yollarla çözümüne olan desteğimizi bir kez daha vurguluyoruz.
12. Sağlık, barış, güvenlik, yönetişim ve adalet, insan odaklı kalkınma ve güçlü ve
sürdürülebilir büyüme ile ilgili olması nedeniyle küresel alandaki güncel konularda
işbirliğimizi güçlendirmeyi taahhüt ediyoruz. Bir sonraki Zirveye kadar olan dönem
Aralık 2021
3 | S a y f a
için gerçekleştireceğimiz ortak çalışmalar, Gündem 2063'te yer alan çoğu alanı
kapsayacak olmakla birlikte, aşağıdaki üç başlık altında özetlenebilir:
- Barış, güvenlik ve adalet,
- İnsan odaklı gelişme,
- Güçlü ve sürdürülebilir büyüme.
13. Bu alt temalar, bir sonraki Zirveye kadarki 2022 – 2026 dönemi için bir Ortak
Eylem Planı aracılığıyla beş stratejik işbirliği alanı altında aşağıdaki şekilde
uygulanacaktır:
(i) Barış, Güvenlik ve Yönetişim;
(ii) Ticaret, Yatırım ve Sanayi;
(iii) Eğitim, BTİ becerileri, Gençlik ve Kadın Gelişimi;
(iv) Altyapı Geliştirme ve Tarım;
(v) Dayanıklı Sağlık Sistemlerinin Teşvik Edilmesi.
1. Barış, Güvenlik ve Adalet
14.Barış ve güvenliğin, demokrasinin, insan haklarına uyumun, iyi yönetişimin,
adaletin ve hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesinin hem Afrika hem Türkiye için
ortak amaçlar olduğunu vurguluyoruz.
a. Barış ve Güvenlik
15. Türkiye ile Afrika arasında barış ve güvenlikle ilgili birçok alanda süregelen
işbirliğini, özellikle Türkiye’nin Afrika Birliğinin bu alanlardaki barışa destek harekâtları
bütçesine ve G5 Sahel Ortak Gücüne katkılarını ve Afrika ülkelerinin asker ve
polislerine, ayrıca diplomatlarına eğitim sağlama konusundaki kaydadeğer
performansını takdir ediyoruz. Uzmanlık ve bilgi değişimi ve barış kültürünün
güçlendirilmesi yollarıyla; çatışmaları önleme, çözüme kavuşturma ve arabuluculuk
da dâhil olmak üzere barış ve güvenliğe ilişkin üzerinde mutabık olacağımız tüm
alanlarda işbirliğimize devam etmek hususunda hemfikiriz.
16. Terör örgütlerine ve gruplarına yönelik her türlü mali ve operasyonel desteğe
karşı çabalarımızı iki katına çıkarmak da dahil olmak üzere, değişim, kapasite
geliştirme, bilgi ve deneyim paylaşımı, siyasi destek ve askeri işbirliği yoluyla,
yabancı terörist savaşçıları ve paralı askerler olgusu da dahil terörizm, şiddet içeren
aşırılık ve radikalleşmenin tüm biçim ve tezahürleriyle mücadele etmek ve bunları
ortadan kaldırmak için işbirliğimizi güçlendirmeyi kabul ediyoruz. İlgili uluslararası
sözleşmeler ve protokoller çerçevesinde ve Küresel Göç Mutabakatının ışığında
insan ticareti ve göçmen kaçakçılığıyla mücadelede uluslararası işbirliği çabalarını
artırmayı, dönüş (gönüllü dönüş dahil) ve geri kabul alanında etkin ikili işbirliğini
geliştirmeyi, uluslararası sözleşmeler ve güvenlik işbirliği anlaşmaları kapsamında
her türlü yasadışı uyuşturucu üretimi ve ticareti suçlarıyla mücadele etmeyi ve
uyuşturucuya bağlı suçlarla mücadele konusunda eğitim işbirliğini artırmayı kabul
ediyoruz.
Aralık 2021
4 | S a y f a
b. Adalet
17. Eğitim işbirliği de dahil olmak üzere adli işbirliğini ve yargı kurumları arasındaki
ilişkileri artırmayı kabul ediyoruz. Özellikle terör suçlarıyla ilgili olduğunda, iade
konusunda işbirliğinin artırılmasını destekliyoruz. İade talepleri, ikili veya çok taraflı
anlaşmalar temelinde, anlaşma yoksa uluslararası teamül hukuku ve mütekabiliyet
ilkesi çerçevesinde vaka bazında değerlendirilecektir.
2. İnsan Odaklı Kalkınma
18. Özellikle sağlık, genel ve yüksek öğrenim, mesleki eğitim, gençlerin
güçlendirilmesi, kadın ve erkek arasındaki eşitliğin teşvik edilmesi, bilim, yönetişim,
teknoloji ve sanayi, imalatın teşviki, madencilik, kültür ve turizm, tarım, kırsal
kalkınma, çevre koruma ve ormancılık alanlarındaki ortak faaliyetler yoluyla, insani
kalkınmada işbirliğine devam etmek konusunda güçlü bir arzuyu paylaşıyoruz. Başta
gençlerimiz, kadınlarımız, sanatçılarımız, sporcularımız ve gazetecilerimiz olmak
üzere milletlerimiz arasındaki bağları güçlendirmeyi de taahhüt ediyoruz;
a. Çok Taraflı Çabalar
19. Türkiye'nin En Az Gelişmiş Ülkeler (EAGÜ) Dostları Grubu'nun Eş Başkanı olarak
2011 yılında İstanbul'da Dördüncü EAGÜ Konferansı'na (EAGÜ-IV) ev sahipliği
yaptığını ve EAGÜ-IV'te kabul edilen İstanbul Eylem Programının (IPoA), EAGÜ'lerde
sürdürülebilir ve kapsayıcı kalkınmayı teşvik etmek için, ülkelerin yarısının 2020’ye
kadar EAGÜ kategorisinden çıkmasını sağlamaya yönelik iddialı bir vizyon ortaya
koyduğunu kabul ediyoruz. Bir sonraki Eylem Programının, EAGÜ'lerde üretken
kapasiteler oluşturmaya, teknoloji paylaşım ve transferini, yapısal dönüşümü ve
sanayileşmeyi teşvik etmeye, yerel kaynakları harekete geçirmeye ve özel sektör
yatırımları için elverişli ortamlar yaratmaya odaklanmasını bekliyoruz. EAGÜ-V
Hazırlık Komitesinin Büro üyesi ve önceki konferansın ev sahibi olarak Türkiye'nin,
hazırlık toplantılarını desteklemek için bir (1) milyon ABD Doları sağladığını takdirle
not ettik. Gelişmiş ülkeleri taahhüde girmemiş Özel Çekme Haklarını COVID-19
sonrası ekonomik toparlanmalarında kullanılmak üzere Afrika ülkelerine
yönlendirmeye teşvik etmek hususunda mutabıkız; Addis Ababa Eylem Gündemi
kapsamında, özellikle Resmi Kalkınma Yardımları (RKY) konusundaki taahhütlerin
önemini kabul ediyoruz. 2009-2019 yılları arasında Türkiye'nin EAGÜ'lere 2,5 milyar
ABD Doları RKY sağladığını bildirdiğini not ediyor, aynı zamanda yatırımların ve
RKY’leri EAGÜ’ler için önem taşıyan, özellikle ekonomik kalkınma ve yapısal değişim
sağlayan alanlara yönlendirmenin önemini vurguluyoruz.
20. BM Genel Kurulunun A/RES/71/251 sayılı Kararı ile kurulan EAGÜ'ler için BM
Teknoloji Bankası'nın, dijital teknolojilere erişimin ve bunların uygulanmasının
kolaylaştırılması ve EAGÜ'lerin sürdürülebilir kalkınmaya ulaşmak için dijital
dönüşümüne yönelik veri yönetimindeki yardım konusundaki önemli katkılarını
memnuniyetle karşılıyoruz. EAGÜ'ler ile gelişmiş ülkeler arasındaki dijital uçurumu
daraltmada Banka'nın oynayabileceği rolün de farkındayız. Ev sahibi ülke olan
Türkiye'nin Banka'ya yaptığı katkıları takdirle karşılıyoruz. Türkiye'nin Birleşmiş
Aralık 2021
5 | S a y f a
Milletler Kalkınma Programı (BMKP) ile birlikte kalkınma işbirliğinde özel sektörün
rolünü ve Güney-Güney işbirliği ile katılımını artırmak için hazırladığı "Kalkınmada
Ortaklık Programı"nı dikkate alıyoruz.
b. Sağlık
21. Afrika'daki COVID-19 acil müdahalesi için tıbbi ve diğer kritik ekipman ve aşılara
erişimde Türkiye'nin sağladığı desteği memnuniyetle karşılıyor ve ayrıca COVID-19
Salgını için Afrika Ortak Kıta Stratejisi'nin uygulanmasını desteklemek üzere Türkiye
ile Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Afrika CDC) arasındaki katkı ve
ortaklık ilişkisinin de bilincindeyiz. Bu ortamda bütün ülkeleri DSÖ’nün acil kullanım
listesindeki bütün aşıları tanımaya çağırıyoruz. Aynı zamanda bütün ülkeleri Dünya
Ticaret Örgütünün (DTÖ) Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması
yükümlülüklerininCOVID-19’un önlenmesi, etkisinin azaltılması ve tedavisi amacıyla
geçici olarak askıya alınması müzakerelerini desteklemeye çağırıyoruz. Bu, COVID19’la bağlantılı sağlık ürünlerinin üretiminin, adil dağıtımının ve teknoloji transferinin
artmasını sağlayacaktır. Afrika’da aşı üretim merkezlerinin kurulmasını ve bilimsel
mekanizmalar transferini destekliyoruz.
22. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ile Afrika Üye Devletleri Sağlık Bakanlıkları
arasında, COVID-19 pandemisinden sonra da devam edecek olan, ilaç, tıbbi cihaz ve
sarf malzemeleri, aşılar ve PCR kitleri de dâhil olmak üzere teşhis için yerel üretim
kabiliyetleri konusunda deneyim paylaşımına yönelik işbirliğini memnuniyetle
karşılıyoruz. Aynı zamanda sağlık sektörü yatırımlarının artırılması suretiyle sağlık
sektöründe işbirliğinin güçlendirilmesi konusunda mutabıkız.
c. Eğitim ve Öğretim
23. Türkiye Bursları programı çerçevesinde burs verilmesi ve Afrika’daki Maarif
okulları dahil ilk ve orta öğretimde işbirliğimizi geliştirmeye, genç istihdamının
artırılması için iki taraf arasında bilim ve teknoloji, teknik ve mesleki eğitim dahil
yüksek öğretim alanlarındaki işbirliğini güçlendirmeye devam edeceğiz. Stratejik ve
faydalanıcı ülkelerin kalkınma ve beşeri sermayesinin ihtiyaç ve amaçlarıyla uyumlu
eğitim programlarının karşılıklı olarak belirlenmesinde Türkiye ve Afrika hükümetleri
arasında bir istişari yaklaşımı destekliyoruz.
24. Yükseköğretimde Türkiye ve Afrika arasındaki işbirliğini daha da geliştirmek için,
Afrika Birliği ile Türkiye Yükseköğretim Kurulu (YÖK) arasında Türkiye ve Afrika
arasındaki öğrenci ve öğretim üyesi hareketliliğini sağlayan bir Mutabakat Zaptı
imzalanmasını, Pan Afrika Üniversitesi’ne (PAU) YÖK bursu verilmesini sağlayacak
ortak diploma programlarının yanı sıra bir Yürütme Protokolü’nün ortaya konmasını
teşvik ediyoruz. Her iki taraf da araştırmada işbirliğini ve Türkiye ve Afrika
Üniversiteleri arasındaki ortaklıkları teşvik etmelidir.
25. Bu kapsamda, Afrika ülkelerinin talepleri doğrultusunda iki taraflı olarak
tasarlanan eğitim etkinliklerinin yanı sıra, Afrika Birliği Genç Diplomatlar için
Diplomatik Eğitim Programı gibi programlara ek olarak, genç İslam İşbirliği Teşkilatı
diplomatları için tasarlanmış Barış İçin Arabuluculuk Sertifika Programı gibi çok taraflı
Aralık 2021
6 | S a y f a
programlarla diplomatların yetiştirilmesinde işbirliği yapmaya devam edeceğiz. Polis
eğitimi işbirliği ile ilgili olarak, Türkiye'nin, Afrikalı ortakları için, örneğin uyuşturucuya
bağlı suçlarla mücadele, terörle mücadele ve teröre yol açan radikalleşmeyi önleme,
ayaklanma kontrolü, seçim güvenliği, spor güvenliği, fikri mülkiyet suçlarıyla
mücadele (Ek 1) gibi önemli sayıda eğitim programı sunduğuna dikkat çekiyor ve
Afrika hükümetlerini bu fırsatlardan yararlanmaya teşvik ediyoruz. Devlette kapasite
geliştirme, özellikle ekonomik planlama, kamu personel yönetimi ve e-Devlete geçiş
konularında ortak çalışmayı taahhüt ediyoruz. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının,
turizm sektörü çalışanları için başta mesleki eğitim olmak üzere uluslararası turizm
eğitimi ve Ek I’de detaylandırıldığı üzere turizmle ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına
turizm bilinci eğitim programları sunduğu ve yine Bakanlığın Afrika hükümetinin bu
eğitim fırsatından faydalanmasını teşvik ettiği hususunu not ediyoruz. .
d. Kültür, Turizm ve İletişim
26. Kültür ve turizm alanında işbirliğimizi geliştirecek, ortak kültürel mirasın
korunmasını koordine edecek, ulusal uzmanların etkileşimini, eğitim programlarının
düzenlenmesini ve tarihi mirasın yasadışı ticaretinin restorasyonu ve önlenmesi ile
sömürgeleştirme sırasında yağmalanan mirasın belirlenmesinde UNESCO ile işbirliği
yapma ve menşe ülkeye iadesi için çalışma konusunda uzmanlığın paylaşılmasını
teşvik edeceğiz. Tarihin kritik önem taşıyan ve birincil kaynağı olan arşivler alanında
da işbirliğini teşvik edeceğiz. Türkiye ve Afrika ulusları arasında ortak kültür yılı
etkinliklerinin düzenlenmesini ve ayrıca Afrika edebi ve sanatsal eserlerin Türkçe’ye
ve Türk edebi ve sanatsal eserlerinin Afrika’da tercüme edilmesini ve yayılmasını
teşvik ediyoruz. Toplumlarımızın gelişmesinde basın ve iletişimin önemini
vurgulayarak iki tarafça üzerinde mutabık kalınan alanlarda işbirliğinde
bulunacağımız görüşünü paylaşıyoruz.
e. Diasporalar
27. Yurtdışındaki vatandaşlarımızın, yani Afrika Kıtası ve Türkiye dışında yaşayan
vatandaşlarımızın benzer tecrübeleri ve zorlukları paylaştıklarını ve çoğu zaman aynı
çevrelerde yan yana yaşadıklarını biliyoruz. Diasporalarımızdan sorumlu kamu
kurumlarımız arasında işbirliğini, görüş ve uzmanlık alışverişini teşvik ediyor, yurt
dışında yaşayan vatandaşlarımız, iş insanlarımız ve onlara ait derneklerin ırkçılık,
ayrımcılık, yabancı düşmanlığı ve nefret söylemi ile insan hakları ihlallerine karşı
ortak çabalarını destekliyor, dine karşı her türlü nefreti reddediyoruz.
f. Kalkınma Yardımının Kolaylaştırılması
28. Son Zirvemizden bu yana Türkiye ve Afrika ülkeleri tarafından gerçekleştirilen
kalkınma ve teknik işbirliği projelerinin sayısını ve kapsamını kaydediyoruz. Kalkınma
işbirliğinin daha verimli bir şekilde gerçekleşmesini desteklemenin öneminin
farkındayız. Ayrıca Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının (TİKA) Afrika
kıtasında kalkınma alanında oynadığı kayda değer rolü not ediyoruz.
Aralık 2021
7 | S a y f a
3. Güçlü ve Sürdürülebilir Büyüme
29. Pandemi sonrası dünyada yeterli büyümeyi sağlamak amacıyla halklarımız için
ekonomik fırsatlar yaratma ve geliştirme ihtiyacının bilincindeyiz. Ayrıca, küresel
ekonomik toparlanmaya yardımcı olmak ve çevresel sürdürülebilirliği kolaylaştırmak
için bölgesel işbirliğinin önemini vurguluyoruz. Bu bağlamda herkes için uygun fiyatlı
ve temiz enerjiye erişim bir öncelik olacaktır. Enerji geçişinin yatırım, ticaret, yeni
teknolojiler ve inovasyon alanında sağlayabileceği fırsatlar konusunda işbirliği
yapmayı hedefliyoruz.
30. Tarım, eğitim, sağlık gibi çeşitli alanlarda bakanlar düzeyinde gerçekleştirilen
Türkiye-Afrika sektörel toplantılarının ve Afrika ülkelerinden geniş bir katılımla 2016
ve 2018 yıllarında İstanbul'da ve 2020 yılında çevrimiçi olarak düzenlenen TürkiyeAfrika Ekonomi ve İş Forumlarının olumlu sonuçlarını memnuniyetle kaydediyoruz.
Türkiye ile Bölgesel Ekonomik Topluluklar (BET’ler)arasındaki işbirliğinin, Ortak
Uygulama Raporunda belirtildiği üzere önemli ilerleme kaydetmesinden de
memnuniyet duyuyoruz. Döngüsel ve mavi ekonomi de dâhil olmak üzere
ekonomilerimizin karşılıklı olarak yararlı ve sürdürülebilir büyümesini desteklemek için
bu tür işbirliğinin daha da geliştirilmesini kuvvetle teşvik ediyoruz.
a. İş İmkânları
31. Büyümenin lokomotifi ve istihdamın itici gücü olması için ekonominin tüm
sektörlerinde güçlü özel girişimciliğin ortaya çıkması gerektiğinin bilincindeyiz.
Özellikle iki yılda bir düzenlenen Türkiye-Afrika Ekonomi ve İş Forumları, sektörel
faaliyetler ve BET'lerve Afrika Birliği’nin kurumları ile işbirliği içinde, özellikle kadın
girişimciliğini desteklemeye odaklanan eylemler aracılığıyla, mümkün olan en fazla
sayıda fırsatı yaratmak için birlikte çalışmayı taahhüt ediyoruz. Mevcut girişimcilik
ekosistemini kadınları ve genç girişimcileri güçlendirecek şekilde geliştirmek için
işbirliğimizi artıracağız.Bu amaçla tüm büyük şehirlerimizde bulunan ticaret ve sanayi
odalarımızın Afrika-Türkiye ekonomik ilişkilerinde daha fazla rol oynaması için çaba
göstereceğiz.
b. Yatırım, İnşaat, Ticaret ve Sanayi
32. Türkiye’nin doğrudan yatırımlarının Afrika Kıtası ekonomisinin büyümesine
hâlihazırda katkıda bulunduğunu ve bu tür yatırımların akışını daha da artırmak için
Türkiye ve Afrika ülkeleri tarafından ortak hareket edilmesi gerektiğini kaydediyoruz.
Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi'nin (AfCFTA) yatırım ve ticaret için yepyeni bir
dizi fırsat yaratabileceğine inanıyoruz. AfCFTA’yı kuran anlaşmanın ilkelerini göz
önünde bulundurarak, Afrika'nın gelişimini destekleyen çok taraflı finansal
mekanizmalardan da yararlanarak, Afrika hükümetlerinin ve Türk yatırımcıların,
sürdürülebilir büyümeye katkıda bulunacak somut yatırım projelerini geliştirmek ve bu
projeleri hayata geçirmek için ortak çabalarını destekleyeceğiz. Türk inşaat ve
mühendislik-müşavirlik firmaları Afrika'nın çeşitli bölgelerinde önemli projelere imza
attı. Afrika ekonomisinin ve altyapısının gelişmesine katkı sağlayacak projeleri hayata
Aralık 2021
8 | S a y f a
geçirmek için bu tür firmalarla birlikte çalışacağız. Bu bağlamda, Türk ve Afrika
hükümetleri ile Türk şirketleri arasında üzerinde mutabık kalınacak alanlardaki yakın
temasları teşvik edeceğiz.
33. Çok taraflı ticaret sistemini pekiştirmek ve ticaretin büyümeye katkıda
sağlayabileceği yeni yolları belirlemek için işbirliğimizi geliştirecek, ticaretin ve
yatırımın önündeki engelleri belirlemek ve ortadan kaldırmak, ekonomik ve ticari
ilişkilerimizi kalkınmamıza ve refahımıza katkıda bulunacak şekilde çeşitlendirmek
için birlikte çalışacağız. Özellikle çifte vergilendirmenin önlenmesine ve yatırımların
karşılıklı teşviki ve korunmasına ilişkin ikili anlaşmalar yoluyla uygun yasal zemini
güçlendirerek, yatırım ortamını iyileştirmeyi ve özel sektörün ekonomik faaliyetlere
katılımını artırmayı taahhüt ediyoruz. Genç Afrikalı diplomatlara ve diğer ilgili
yetkililere uluslararası ticaret konusunda eğitim vereceğiz. Gümrük idarelerinin yasal
ticaretin kolaylaştırılmasında ve yasadışı ticaretle mücadelede oynadığı hayati rolü
göz önünde bulundurarak, gümrük alanındaki işbirliğimizi de genişleteceğiz.
Uluslararası ticareti kolaylaştırmak amacıyla uygunluk değerlendirmesi,
standardizasyon, akreditasyon ve metrolojiden oluşan kalite altyapısı (QI) konusunda
işbirliği mekanizmaları geliştireceğiz. Dünya Posta Birliği’nin Ecom@Africa girişimine
paralel olarak sınır ötesi e-ticaret alanında yeni uluslararası işbirlikleri geliştirmeyi
amaçlayan temasları sürdüreceğiz.
c. Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık
34. İklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle başa çıkmak da dâhil olmak üzere tarım,
ormancılık ve balıkçılık, su, çevre, mavi ekonomi ve döngüsel ekonominin
sürdürülebilir kalkınmasının, yoksulluğun azaltılması ve gıda güvenliği için gerekli
olduğunu ve sürdürülebilir büyümenin temel direği olduğunu kabul ediyoruz. 2063
Gündeminin 5 ve 7’nci Hedefleriyle bağlantılı çeşitli projelerde işbirliğimizi
sürdüreceğiz. Sürdürülebilir kalkınmanın ve özellikle tarımsal kalkınmanın önemli bir
yönü de arazi yönetimi ve idaresidir. Bu bağlamda, Sürdürülebilirlik, İstikrar ve
Güvenlik (3S) girişimi gibi girişimleri desteklemeye ve modern mülkiyet sistemlerinin
geliştirilmesi için tapu, kadastro ve haritalama konularında işbirliğine hazırız.
d. Ulaşım, İletişim ve Bilgi Teknolojileri
35. Ekonomimizdeki her bir sektörün büyümesini sağlamak için ulaşım altyapımızı ve
hizmetlerimizi geliştirmenin önemini kabul ediyoruz. Afrika hükümetleri ile Türk kamu
ve özel sektörlerinin çift yönlü ticaretteki lojistik kapasitelerini artırmayı; taşımacılığın,
özellikle karayolu taşımacılığının idaresindeki tecrübeleri paylaşmayı; adil ve serbest
rekabet ilkelerine uyarak uluslararası deniz yolu taşımacılığını engelleyebilecek
uygulamalardan kaçınmayı amaçlayan ortak gayretleri destekleyeceğiz. Kapasite
geliştirme dahildeniz yolu taşımacılığı ve ticareti kabiliyetini artırma amaçlı işbirliğini
geliştirmek için çabalayacağız. AfB’nin başat bir projesi olan Tek Afrika Hava
Taşımacılığı Pazarı’nın (SAATM) gelişmesine bağIı olarak sivil havacılık alanında
Türkiye ile Afrika arasındaki işbirliğini teşvik ediyoruz.
Aralık 2021
9 | S a y f a
36. İletişim sektörünün gelişimi için işbirliklerini destekliyoruz. Türksat’ın uydularının
kapsama alanı dâhilinde Afrika ülkelerine TV yayını, veri ve internet hizmetleri
sağlayabileceğini ve diğer bölgelerde ilgili uydu operatörleriyle üçlü ortaklıklar
kurulabileceğini kaydediyoruz. Ayrıca e-devlet, akıllı şehir ve BT projelerinde ortaklık
fırsatlarını da değerlendireceğiz. Siber güvenlik alanında ulusal mevzuatlara uygun
olarak eşitlik, karşılıklılık ve ortak yarar temelinde bir işbirliğinin ve bu amaçla ulusal
Bilgisayar Acil Durum Müdahale Ekipleri (CERT) arasında bilgi paylaşımı ve deneyim
aktarımı mekanizmalarının kurulmasının önemini vurguluyoruz.
4. Uygulama, İzleme ve Değerlendirme Mekanizmaları
37. Türkiye, Afrika Birliği ve üye ülkelerinin ortaklaşa uygulaması gereken somut
eylemleri içeren ilişikteki “2022-2026 Türkiye-Afrika Ortaklığı Ek Eylem Planı”nı kabul
ediyoruz. Afrika Birliği Komisyonu ve Türkiye Hükümeti arasında bir istişare süreci
yoluyla, Afrika - Türkiye ortaklığında mutabık kalınan işbirliği alanlarının düzenli
olarak İzlenmesi ve değerlendirilmesini sağlamak için uygun takip mekanizmaları
oluşturmaya karar verdik;
38. Bir sonraki Bakanlar Gözden Geçirme Konferansı 2024’te Afrika’da gerçekleşecektir.
5. Nihai Hükümler
39. Dördüncü Afrika-Türkiye Ortaklık Zirvesi 2026’da Afrika’da gerçekleşecektir.
40. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’a, Türkiye
Hükümetine ve Halkına sıcak karşılamaları, cömert konukseverlikleri ve Zirvenin
mükemmel düzenlemesinden ötürü şükranlarımızı sunarız.
18 Aralık 2021 tarihinde İstanbul’da kabul edilmiştir.
Not: Afrika- Türkiye II. Ortaklık Zirvesi, 19-21 Kasım 2014 tarihlerinde Ekvator Ginesi'nin başkenti Malabo'da gerçekleşti.
I. nci Türkiye-Afrika İşbirliği Zirvesi, 18-21Ağustos 2008’de İstanbul’da düzenlendi
No comments:
Post a Comment