When Iran makes headlines, it is usually as a result of its conflicts with other countries. Far less attention is paid to Iran’s conflicts with itself, which are still raging nearly 40 years after the revolution that brought forth the Islamic Republic. Despite the images of a monolithic, repressed, hyper-devout society that sometimes serve as a shorthand for Iran in Western media, the country is in fact the site of a great deal of political and ideological contestation. As Laura Secor writes in her new book, Children of Paradise, “Iran does not have a culture of passive citizenship, despite the best efforts of its rulers, past and present, to produce one. What it does have in many quarters is a restless determination to challenge injustice and to seize control of its destiny.”
Secor, who has reported from and written about Iran for The New Yorker, TheNew York Times Magazine, and this publication, has produced a vibrant panorama of contemporary Iran that doubles as a thorough intellectual and political history of the country’s past four decades. She tells the stories of the men who have held power, and also those of the men—and, increasingly, women—who have opposed them: activists, journalists, lawyers, university students, and ordinary citizens who have risked their lives by challenging authority.
The Iran that emerges from her account is full of contradictions, complexities, and paradoxes. The book ranges widely, but it is held together by an underlying narrative of intellectual evolution: the descent of dissent, from the revolutionary thinkers who helped bring down the shah, to the reformists who later sought to liberalize Iranian theocracy, to the contemporary generation of activists who have directly challenged clerical rule and paid a heavy price. Throughout, the book calls attention to how each generation has dealt with the Enlightenment concepts of rights and equality and with the desire to maintain religious legitimacy. Today’s activists and reformers still struggle to reconcile the fundamental beliefs of Islam with the Enlightenment concept that all people, irrespective of belief or nonbelief, are equal and endowed by nature with inalienable rights. The conservatives who rule the country, on the other hand, suffer from no such dilemma: they hold that only true believers are entitled to participate in high-level politics—and they insist that only they themselves can determine who counts as a true believer.
AGAINST THE WEST
Secor begins with a highly accessible introduction to the Iranian radicals of the 1960s and 1970s who helped lay the groundwork for the revolution—thinkers whose legacies continue to shape Iranian politics but who remain virtually unknown in the West. She focuses on the sociologist Ali Shariati and the social critic Jalal Al-e Ahmad, who were prominent among a set of intellectuals who strove to articulate an anticolonial and anti-Western but profoundly modern vision of Iran as a revolutionary Shiite society. The shah had allied Iran with the United States and had opened up the country to Western influence and money, steps that resulted from and also accelerated what these dissidents derided as gharbzadegi: the “Westoxification” that led Iranian elites to slavishly embrace foreign ideas and technologies. Writers such as Shariati and Al-e Ahmad sought to reclaim an “authentic” Iranian identity and reinterpreted Shiite theology as a revolutionary political ideology, refiguring the martyred Imam Hussein—revered by Shiites as the rightful heir to the Prophet Muhammad—as a kind of seventh-century Che Guevara. They held that “Eastern” spirituality was superior to “Western” materialism and argued that Westerners could not possibly understand Iran because the country’s unique culture would always be fundamentally alien to Western minds. By the 1990s, some of the intellectuals who had eagerly participated in the revolution as young people had grown disillusioned.
Most of these nativist intellectuals were religious dissidents. (Under the shah, Shariati was arrested a number of times and ultimately died in exile.) Others were leftists with Marxist sympathies. And some were even conservative supporters of the shah. But most shared one common feature: a rejection of the fundamental principles of the Enlightenment. For pro-regime intellectuals, the Enlightenment concept of individual rights placed unacceptable limitations on the state. For Marxists, the need for national unity against the shah’s tyranny and foreign influences took precedence over claims to individual rights. And for the religious dissidents, Enlightenment thinking supplanted God with humanity and thereby opened the way for materialism, atheism, and the toleration of religious “deviations” such as Bahaism. As Shariati put it, he chose to take shelter in the mosque to protect himself from the noise and dazzle of the Enlightenment, which he feared put mankind on a false path.
Supporters of the Iranian opposition movement wear green in the holy city of Qom, December 2009.
But Shariati, Al-e Ahmad, and their intellectual allies were a bit selective about their antipathy to the West: they were quick to accuse their opponents of gharbzadegi while in the same breath praising Western critics of Enlightenment thought, such as Martin Heidegger and Michel Foucault, and adapting their ideas to the Iranian context. Indeed, the philosopher Ahmad Fardid, who coined the term gharbzadegi and later became a champion of Iranian Islamism, started out as a monarchist and right-wing Heideggerian. Such tensions in Iranian revolutionary thought would become only more pronounced after the shah fled Iran and his chief antagonist, Ayatollah Ruhollah Khomeini, returned from exile and replaced the shah’s monarchy with a theocratic system headed by himself.
CLERICAL ERRORS
After Khomeini took power, he quickly sidelined the leftists and secularists who had joined forces with the Islamists to oppose the shah’s regime. It soon became clear that under Khomeini, the Islamic Republic would not usher in the rule of the intelligentsia, as Shariati and other dissidents had hoped and expected. Rather, Khomeini’s new constitution institutionalized the concept of velayat-e faqih, the divine right of the clergy to rule.
By the 1990s, some of the intellectuals who had eagerly participated in the revolution as young people had grown disillusioned, as the clerics and security forces maintained an ever-firmer grip on Iranian society and politics. This set of former revolutionaries began to turn away from the old discourse and search for a new language to articulate their demands and grievances, hoping that this might be the first step toward reforming the system. Theorists and activists who had once promoted ideas such as gharbzadegi, khesh (roots), shahed (martyrdom), and towhid (solidarity) now hailed demokrasi, azadi (liberty), barabari (equality), huquq-e beshar (human rights), jameh-e madani (civil society), and shahrvandi (a newly coined termed meaning “citizenship”). These intellectuals became known as “the new Islamic thinkers,” and they represented a repudiation of the earlier line of revolutionary thought: one of them, Akbar Ganji, even declared that Shariati’s work should be relegated to a museum.
The leading figure among the new Islamic thinkers was Abdolkarim Soroush. In the 1970s, Soroush was a young admirer of Shariati, doing his graduate studies in chemistry and philosophy in the United Kingdom. His writings on science and religion got the attention of many revolutionaries and dissidents, including Khomeini himself. Soroush returned to Iran in 1979, after the revolution, and soon thereafter, Khomeini appointed him to a committee charged with carrying out an Islamic “cultural revolution” in higher education (modeled in part on the campaign that Mao Zedong had earlier launched in China) that would rid Iran’s universities of Western influences. But once Soroush realized that the clergy had no intention of sharing power with others, especially with reformist intellectuals, he shifted gears, eschewing radical Islamism in favor of a vision more in tune with liberalism. By the mid-1990s, he had become a target for militant conservatives. At his lectures, hard-liners physically assaulted him and members of the audience. The authorities shut down the magazine he had founded, Kiyan. He was stripped of academic appointments, questioned by intelligence agencies, and even publicly criticized by Iran’s supreme leader, Ayatollah Ali Khamenei. Soroush had little choice but to flee into exile, eventually taking a number of academic positions in the United States.
Secor introduces readers to thinkers whose legacies continue to shape Iranian politics but who remain virtually unknown in the West.
Soroush has been absent from Iran for many years, but Secor rightly places him at the center of the intellectual transformation that has taken place there during the past two decades. He has become for a new generation of activists and thinkers what Shariati was for the original revolutionary movement. Drawing inspiration from the work of the Austrian British philosopher Karl Popper, especially The Open Society and Its Enemies, Soroush has set out to slim down Islam, transforming it from the bloated ideology it became under Khomeini into a religion of personal piety and morality centered on the individual’s relationship with God. As Soroush told an interviewer in 1997, he seeks to purify religion, “making it lighter and more buoyant . . . [and] more slender by sifting, whittling away, erasing the superfluous layers off the face of religiosity.”
BEYOND BELIEF
Secor sympathizes with Soroush and other reformist intellectuals of his generation. That sympathy, however, leads her to underestimate two fundamental weaknesses of their movement. First, many reformists discovered the virtues of individual rights only after they had lost influence or had been pushed out of the ruling elite, more often as a result of personal disputes or power struggles than because of genuine philosophical disagreements with the regime. Take, for example, Grand Ayatollah Hossein Ali Montazeri, revered by reformers as a great champion of individual rights. Montazeri, who died in 2009, had been Khomeini’s designated heir until 1989, when, according to reformers, he broke with the regime over its prohibition of political parties and its efforts to “export” Iran’s revolution abroad, among other issues. A more skeptical view is that Khomeini’s inner circle had already started to ease out Montazeri after a relative of his was caught leaking information to media outlets about the secret U.S.-Iranian dealings that took place as part of the Iran-contra affair and that had embarrassed the regime. Only after it had become clear that Montazeri had fallen out of favor did he begin to publicly challenge the regime on substantive matters.
Second, although Iranian reformists have advocated enhanced individual rights, they have not embraced Enlightenment ideals more generally. They freely use the language of “modernity”—their pronouncements frequently feature that term—but neglect the fact that there are many varieties of modernity, including Stalinism, Maoism, fascism, and Nazism.
The main stumbling block preventing the reformists from a full embrace of Enlightenment values are the concepts of universal liberty and equality. The Enlightenment replaced divine authority with popular sovereignty, religious duties with individual rights, and, most threatening of all, obligations to God with inalienable rights derived from nature. In the Enlightenment tradition, such rights belong to all. But most reformist intellectuals have been willing to accept notions of liberty and equality only when applied to “true” Muslims. Mohammad Khatami, the reformist who served as president of Iran from 1997 to 2005 and who remains an influential figure, divides humanity into khody (“us,” meaning Muslims) and kheyr-e-khody (“them,” meaning unbelievers). Even Soroush, the reformist who comes closest to Enlightenment values, tends to endorse the idea of a political distinction between believers and everyone else. Many reformists discovered the virtues of individual rights only after they had lost influence or had been pushed out of the ruling elite.
Secor writes that for Soroush, “there was no reason Muslim societies should not draw on secular political theories in order to design the best possible state. . . . What mattered was that those who entered politics in a Muslim state have good Muslim values. From there, everything could be debated and contested on rational merits, in the open air.” But that position requires one to determine what constitutes “good Muslim values.” As Soroush learned the hard way, for those in power in Iran, demonstrating “good Muslim values” requires one to adhere not just to Islam but to the concept of velayat-e faqih, and also to demonstrate loyalty to Iran’s supreme leader—all of which flies in the face of Enlightenment values.
An Iranian woman holds a poster of Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei as they attend a pro-government rally in Tehran, February 2011.
This problem of unbelief has plagued reformers for decades. Consider the mass executions of imprisoned dissidents and antiregime militants that Khomeini ordered near the end of the Iran-Iraq War in 1988. Secor movingly and vividly covers this grotesque bloodletting. The executions were carried out after Khomeini issued two secret fatwas (religious decrees), one calling for the death of prisoners who were moharebs (those warring against God) and the other condemning those who were mortads (apostates). The first was directed against members of the Mojahedin, a radical Islamist organization led by young intellectuals from devout Muslim backgrounds who had waged a dramatic guerrilla war against the shah but had also challenged Khomeini’s regime after the revolution. The second fatwa condemned antiregime leftists and nationalists who had grown up in Muslim families but no longer believed in Islam. The prisons set up inquisition courts that asked inmates whether they identified as Muslims, believed in basic Islamic precepts (especially the existence of an afterlife), performed their daily prayers, and fasted during Ramadan. Those who answered in the negative were promptly hanged.
In his memoirs, Montazeri claims that he wrote privately to Khomeini to protest the first set of death sentences on the grounds that the Mojahedin prisoners had already been convicted of lesser crimes and were no longer participating in violent resistance. Montazeri, however, avoided criticizing the second fatwa, which condemned the leftists and nationalists to death, probably because he did not want to get into a discussion of apostasy, which might have forced him to argue that unbelievers deserved the same rights as Muslims. That, apparently, would have been a bridge too far. If any influential reformers objected to the second fatwa, they kept it to themselves. Even now, three decades later, their silence remains deafening.
THE KIDS ARE ALRIGHT
Today, the new Islamic thinkers have been supplanted to some extent by a new generation of activists who came of age or were born after 1979 and who can be described as the revolution’s grandchildren. They formed the backbone of the so-called Green Movement that coalesced to protest the results of the 2009 presidential election, which returned the hard-liner Mahmoud Ahmadinejad to office despite charges of vote rigging. Secor provides colorful portraits of these young dissidents: university students, journalists turned bloggers, and human rights campaigners working for women’s equality or against the death penalty.
The regime mercilessly crushed the Green Movement through mass arrests, beatings, and forced confessions. Opposition figures aligned with the movement, such as Mir Hossein Mousavi and Mehdi Karroubi, have remained under house arrest even during the presidency of the relative moderate, Hassan Rouhani, who succeeded Ahmadinejad in 2013. Although the promise of the Green Movement seems to have been extinguished, the reformist spirit is not altogether dead. As Secor’s book reveals, one hopeful aspect of today’s younger activists and intellectuals is that, unlike thinkers such as Soroush, who sought to criticize Iran’s theocracy without abandoning religious thought and language, they seem to be avoiding the discourse of Islam altogether and are instead exploring that of the Enlightenment.
Today’s younger Iranian activists and intellectuals seem to be avoiding the discourse of Islam altogether and are instead exploring that of the Enlightenment.
In this way, the new reformists are emulating a much earlier generation of Iranian liberals: the intelligentsia behind Iran’s constitutional revolution of 1905–7, which challenged the Qajar monarchy and led to the creation of Iran’s first parliament. The constitutional revolution’s leaders consciously avoided framing their appeals in religious terms precisely because they knew that doing so would play into the hands of the clergy, who could ultimately delegitimize the revolutionaries by calling into question their devotion to Islam. Soroush’s generation, in contrast, allowed itself to be sucked into the whirlpool of Islamic discourse in part because the popular mood after the revolution seemed to demand it and in part because Khomeini’s towering charisma allowed him to dominate Iranian politics so thoroughly that it became difficult to participate in debates without addressing religious thought.
But today’s activists and reformists do not have to contend with a figure such as Khomeini, and they are discovering that an increasing segment of the Iranian population is no longer enamored of the Khomeinist notion that “Islam is the solution.” So although the clerics remain firmly in control for the moment, it is unlikely that the regime will be able to avoid for much longer the difficult task of acknowledging and responding meaningfully to the central tenets of the Enlightenment, whose appeal refuses to wither away.
GONUL TOL is Director of the Center for Turkish Studies at the Middle East Institute. Follow her on Twitter @gonultol[1].
Before Turkey took an authoritarian turn under President Recep Tayyip Erdogan, many thought that the former head of the Justice and Development Party (AKP) would go down in history as the leader who finally tamed Turkey’s military and resolved the country’s decades-long conflict with the Kurds. Such hopes now seem outrageously misplaced. Erdogan has given the military a blank check to wage war against Kurdish insurgents[2] and has struck a cozy alliance with the generals. For his part, Erdogan must believe he is killing several birds with one stone. The military campaign against the Kurds both weakens the country’s largest minority, which recently dealt a blow to Erdogan’s ambitions[3] for unchecked power, and consolidates his power among the country’s nationalists. Along the way, Erdogan might mend ties with the country’s long-estranged military, which could come in handy as his domestic and international opponents begin to encircle him. But for Erdogan, empowering the military could be risky. There are even those within his close circle, including some of his advisers, who fear that the president is riding a tiger that, after years of harsh treatment under the ruling AKP, is all the wilder and more vengeful.
The military has reason to hold a grudge. For much of Turkish history[4], it has held significant sway over political affairs, staging four outright coups, forcing several other political leaders to resign, and acting as an unquestioned guardian of secular democracy. Since coming to power in 2002, the AKP has whittled away at the generals’ influence, which has left Turkey’s once omnipotent armed forces weak and divided. To meet EU accession criteria,[5] Ankara implemented measures to bring the military within civilian control. It limited the jurisdiction of military courts in favor of civilian courts, and it started to play an active role in the appointments of top military commanders[6]. A further blow to the military’s standing came in April 2007, after the military posted to its website an ultimatum (later called the “e-coup”) to warn the AKP against backing Abdullah Gul[7], who previously belonged to an Islamist party and whose wife wears a headscarf, for the presidency. The public and the AKP were outraged, and Gul was elected. The military’s attempt to intervene against a popular party dealt a serious blow to its standing in society, and in an early vote held right after the e-coup, the AKP increased its vote share by 13 percent.
Around the same time, the government’s then allies in the judiciary, the Gulenists (an Islamic movement linked to the U.S.-based cleric Fethullah Gulen), launched several criminal investigations of military officers. Under the Ergenekon and Sledgehammer prosecutions, which alleged a conspiracy to overthrow the AKP government, scores of generals were imprisoned and hundreds of retired military officers detained. The clash between the AKP government and the military culminated in the mass resignation of Turkey’s military high command in late July 2011, marking, as the Turkey expert Henri Barkey called it, “the day the military threw in the towel[8].”
Of late, however, the military seems to be experiencing a reversal of fortune. Since Necdet Ozel, an Erdogan loyalist, became military chief of staff after his predecessor resigned in protest, Erdogan and the armed forces have had somewhat improved ties, at least at the top levels. But the real thaw came when the Gulenists in the judiciary launched a corruption investigation that implicated Erdogan’s family and his close circle. Erdogan saw the military as a potential ally in what would become an all-out war against the Gulenists, his one-time partner. Following a statement from one of Erdogan’s close advisers, the military filed a complaint with the judiciary demanding a retrial of the defendants in the Sledgehammer case. The court then dismissed the whole case, arguing that the evidence was “fabricated[9],” and released the generals who had been jailed. The latest sign that the AKP and the military are back in each other’s good graces was the attendance of Hulusi Akar, the chief of the general staff, at Erdogan’s daughter’s wedding as one of the witnesses at the ceremony.
The recent breakdown of the cease-fire between the state and the Kurdistan Workers’ Party[10] (PKK) has removed another sticking point in military-government relations. The military has always opposed the peace talks with the PKK and has accused the government of turning a blind eye to PKK activities in the Kurdish region. In 2014, military officials applied to carry out 290 operations against the PKK in the southeast. The government approved only eight, which was a sore spot between the two. Resumption of the fighting between the state and the PKK in the summer of 2015, therefore, paved the way for a closer alliance between the military and the government. The chaos engulfing Syria and Iraq and the tension between Turkey and Russia[11] also contributed to the military’s comeback as an internal and external power broker. Both Erdogan and the pro-government media that once hailed the criminal cases against the military as a major victory for democracy are now praising the “heroic efforts of the armed forces” in countering Turkey’s domestic and international foes. In a grand gesture to his new allies, Erdogan defended secularism following a call from his mentor, Ismail Kahraman, to drop all references to secularism[12] in Turkey’s constitution.
Erdogan is clearly betting that these gestures will keep a subdued military in line, but he is playing with fire; some fear the military might revert to its old habit of intervening in political processes if it sees an opportunity. In fact, the military might be down, but it is not out. It certainly retains considerable institutional autonomy. Kemalism, the founding ideology of the republic that has served for decades as a bulwark against Islamism and Kurdish separatism, still forms the ideological core of the curriculum at military high schools and academies. The only references to Islam at the academies is in the context of Ataturk. The military has even resisted calls from government circles to allow the enrollment in military academies of graduates from imam-hatip schools[13], vocational schools that educate state-employed imams and preachers. The military believes that such students might start the spread of religion in the ranks of the Turkish Armed Forces and lead to greater government control over the military. The defense budget remains largely immune to civilian oversight, and the military handles its own personnel management. Tellingly, the chief of the general staff is not subordinate to the minister of defense, and the Internal Service Law[14], which has been used to allow the army to intervene in politics, remains in place as well. The law states, “The duty of the Turkish Armed Forces is to protect and preserve the Turkish homeland and the Turkish Republic as defined in the constitution.” The military cited this article as legal justification when it staged coups in the past[15].
Fatih Saribas / REUTERS Turkish army commandos walk on a snow-capped summit in the mountains near the southeastern Turkish town of Sirnak, February 2008.
For all this, the military does not seem particularly interested in intervening in the political processes, at least for now. After the public’s reaction to the e-coup, it seems to prefer to stay out of politics. The general staff recently issued a strongly worded statement categorically denying allegations[16] from pro-government circles that the military was planning a coup. It further threatened legal action against those media outlets covering the news. The military has always relied on public support when it decided to intervene in politics. The 1980 military coup, the bloodiest military takeover in Turkish history, for instance, was highly supported by the public, which viewed military intervention as necessary to restore stability. But today, the military knows full well that any intervention against Erdogan and his AKP, which received almost 50 percent of the vote in the latest election, would win little public backing and crush the military’s efforts to reclaim its standing in society.
As unlikely as a coup might be for now, there is still a scenario in which the military might intervene. Fourteen years of AKP rule has somewhat softened the military’s stance on secularism, but Kurdish separatism still remains the armed forces’ redline. The military might act if fighting between the PKK and the state spirals out of control, if mass violence in western urban centers leads to a security collapse and a major economic downturn, and if the government becomes increasingly authoritarian. Such circumstances could trigger massive antigovernment protests. If Erdogan responds with a brutal police crackdown and more chaos and bloodshed ensues, there could be growing public demand for the generals to take action. Even under these dangerous and undesirable scenarios, the generals would probably prefer to intervene by political rather than military means in pressuring the government to resign. Turkey has come too far in its political and economic evolution to be governed by a military junta.
But until then, the military and government are likely to remain on good terms. It is essential, however, to highlight the tactical nature and limitations of this alliance. Their interests might be aligned for now, but they still disagree on many issues. Erdogan’s increasing authoritarianism, his frequent zigzags on the Kurdish question, and his Middle East–focused and aggressive foreign policy have alienated Turkey’s traditional Western allies and raised eyebrows within the ranks of the armed forces.
Erdogan has not let down his guard against the military, either. The government’s decision to detach the Gendarmerie General Command, Turkey’s paramilitary rural police force, from the general staff of the Turkish Armed Forces and attach it to the Ministry of the Interior was an attempt to fill Gendarmerie ranks with AKP supporters and counterbalance the military. But ultimately it is the Kurdish question[17] that will determine not only the future course of this marriage of convenience but also the military’s role in Turkish politics.
/ ERMENİ SORUNU DOSYASI : AK PARTİNİN SÖZDE SOYKIRIM KONUSUNDAKİ İBRETLİK DURUŞU (No subject)
O
01 Haziran 2016
2006… Fransa, soykırım yok diyeni hapse tıkan bir yasa çıkarmaya çalıştı. Paris büyükelçimiz Osman Korutürk ilk uçakla derhal geri çekildi. Fransa yasayı erteledi, büyükelçimiz ilk uçakla geri gönderildi. * 2006… Kanada soykırımı tanıdı, devlet okullarında müfredata koydu. Asrın liderimiz esti gürledi, Kanada'ya ağır bedel ödetti, Ottawa büyükelçimiz Aydemir Erman ilk uçakla derhal geri çekildi. Bakıldı ki, Kanadalılar koyduklarını çıkarmıyorlar, bari biz çıkardığımızı koyalım denildi, büyükelçimiz ilk uçakla geri gönderildi. * 2007… ABD temsilciler meclisi soykırımı tanıdı. Asrın liderimiz fırtınalar estirdi, ABD'yi pişman etti, Washington büyükelçimiz Nabi Şensoy ilk uçakla derhal geri çekildi. Sayın ahalimizin gazı alındı, Ankara'da yakıt ikmali yapıldı, ilk uçakla geri gönderildi. * 2008… ABD'nin Kentucky eyaleti soykırımı tanıdı. Kentucky konsolosumuzu ilk uçakla derhal geri çekecektik ama, Kentucky'de konsolosluğumuz yoktu. Üstelik, Colorado'dan Michigan'a kadar, ABD'nin 41 eyaleti çoktan tanımıştı, Alaska bile tanımıştı. Battı balık yan gider denildi, zaten sayın ahalimizin Kentucky'den falan haberi olmamıştı, toz kaldırılmadı. * 2009… Kanada'da soykırımı anma gecesi yapıldı, Kanada hükümeti resmen katıldı. Asrın liderimiz infial yarattı, Kanada'ya haddini bildirdi, Ottawa büyükelçimiz Rafet Akgünay ilk uçakla derhal geri çekildi. Sonra bakıldı ki, anma geceleri senede bir defa yapılıyor, en azından daha bir sene anma gecesi yok. Öbür seneye kadar sayın ahalimiz çoktan unutur diye düşünüldü. Sayın ahalimiz sayın hükümetimizi yanıltmadı, unuttu. Büyükelçimiz ilk uçakla geri gönderildi. * 2010… İsveç soykırımı tanıdı. Asrın liderimiz masaya yumruğunu vurdu, İsveç'in burnunu sürttü, Stockholm büyükelçimiz Zergün Korutürk derhal ilk uçakla geri çekildi. Sonra bir durum değerlendirmesi yapıldı. Kanada'yı unutan sayın ahalimiz, İsveç'i neden unutmasın diye düşünüldü. Haklı çıkıldı. Kanada'yı unutan sayın ahalimiz, İsveç'i haydi haydi unuttu. Büyükelçimiz ilk uçakla gerisingeri gönderildi. * 2010… ABD temsilciler meclisi soykırımı bi daha tanıdı. Asrın liderimiz dünyayı ayağa kaldırdı, ABD'ye hesabını sordu, Washington büyükelçimiz Namık Tan ilk uçakla derhal geri çekildi. Sayın ahalimizin gazı alındı, Ankara'da yakıt ikmali yapıldı, ilk uçakla geri gönderildi. * 2011… Fransa soykırımı tanımakla kalmadı, soykırım yok diyeni hapse tıkan yasa çıkardı. Asrın liderimiz yanardağ gibi patladı, Fransa'ya anladıkları dilden cevap verdi, Paris büyükelçimiz Tahsin Burcuoğlu ilk uçakla derhal geri çekildi. Bu defa eskisi gibi olmayacak, Fransa'yla tüm ilişkilerimizi kesiyoruz, ihalelere sokmayacağız, mallarını boykot edeceğiz, bundan böyle Fransız öpücüğü bile yapmayacağız filan diye atıp tutarken… Bi de baktık, büyükelçimiz ilk uçakla Paris'te. * 2012… Bu dirayetli, basiretli ve haysiyetli politikamız neticesinde… Devletleri boşverdik, belediyeler bile havaya girdi. Torino belediyesi soykırımı tanıdı. Torino tanıyınca öğrendik ki, Roma, Milano, Floransa, Venedik belediyeleri çoktan tanımış iyi mi… Saldım çayıra mevlam kayıra denildi, hiç ses çıkarılmadı, zaten sayın ahalimizin de haberi olmamıştı, sayın ahalimizin haberi yokken, sayın hükümetimizin kıllık yapıp İtalya'yla arasını bozmanın manası yoktu. * 2013… Avustralya soykırımı tanıdı. Ama, telaşa hiç gerek yoktu. Zaten 1988'de gene tanımıştı. Peki bu seneki neydi böyle? Bu sefer hem Ermeni soykırımını, hem Süryani soykırımını, hem Rum soykırımını tanımıştı. Avustralya'ya göre hepsinin soyunu biz kurutmuştuk. Bunu söyleyen Avustralya'yı doğduğuna pişman etmemiz gerekiyordu. Büyükelçiyi geri çağırmakla olacak iş değildi. Sayın hükümetimiz çok daha ağır bir tepki gösterdi. Avustralya'yı kınadı! * 2014… Bolivya soykırımı tanıdı. Krize müdahale etmek için derhal bir durum değerlendirme toplantısı yapıldı. Sayın ahalimizin Bolivya'nın kararından haberi olmadığı gibi, Bolivya'nın haritadaki yerini bile bilmediği anlaşıldı. Durum değerlendirme toplantısı herhangi bir karar alınmadan, iki saniyede bitirildi. * 2015… Vatikan soykırımı tanıdı. Asrın liderimiz ateşler saçtı, Papa'ya tükürdüğünü yalattı, Vatikan büyükelçimiz Mehmet Paçaçı ilk uçakla derhal geri çekildi. Bilahare, ilk uçakla geri gönderildi. Ancak… Sayın ahalimize açıklama yapılırken, büyükelçimizin Vatikan'a geri gönderildiği söylenmedi. Vatikan sanki Londra'daymış gibi, Roma'ya geri gönderildiği açıklandı. Böylece, Vatikan büyükelçimiz Vatikan'dan çekilip, Roma'ya döndürülmüş oldu, mesele halledildi. * 2015… Bulgaristan soykırım demedi. Lütfetti, toplu katliam dedi. Sevindik! * 2015… Avusturya soykırımı tanıdı. Asrın liderimiz gökkubbeyi başlarına yıktı, Avusturya'ya Osmanlı tokadını yapıştırdı, Viyana büyükelçimiz Hasan Göğüş ilk uçakla derhal geri çekildi. Viyana kapılarına dayanırız, Viyana'yı kuşatırız filan denildi. Kuşatma bitince, büyükelçimiz geri gönderildi. * 2015… Lüksemburg soykırımı tanıdı. Asrın liderimiz kasırgalar kopardı, Lüksemburg'un yanına bırakmadı, Lüksemburg büyükelçimiz Levent Şahinkaya ilk uçakla derhal geri çekildi. Bir iki ay beklendi… Bakıldı ki, alt tarafı 400 bin nüfuslu kıçı kırık Lüksemburg bile bizi sallamıyor, Lüksemburg'tan aşşağa Kasımpaşa diyor. Büyükelçimiz ilk uçakla tırıs tırıs geri gönderildi. * 2015… Brezilya soykırımı tanıdı. Asrın liderimiz dik durdu, Brezilya'nın burnundan fitil fitil getirdi, Brezilya büyükelçimiz Hüseyin Diriöz ilk uçakla derhal geri çekildi. Sayın ahalimiz bu dik duruş karşısında, Brezilya milli takımına gol atmış kadar sevindi. Sayın basınımız sayın ahalimizden sakladı, bu haberi duyurmadı ama… Büyükelçimiz çoktaaan ilk uçakla geri gönderildi. * Ve, 2016… Yarın soykırım oylaması yapacak olan Almanya'yı uyarıyorum. Berlin büyükelçimizi ilk uçakla geri çekeriz, feleğiniz şaşar ha!
OSMANLI – ALMAN İLİŞKİLERİNDE SİYASİ, EKONOMİK ve ASKERİ ALANLARDA FARKLI DÜŞÜNCELER
Ata Atun, Şükrü Server Aya
Near East University
Kuzey Kıbrıs ve Türkiye
ata.atun@atun.com - ssaya@superonline.com
ÖZET
Bu çalışmanın amacı, tarihi tarayarak, Osmanlı İmparatorluğu ile Almanya
Krallıkları arası (Prusya Krallığı, Baverya Krallığı gibi) ilişkilerde, 1’ci
Dünya Savaşı sonuna kadar vuku bulmuş bazı önemli olayları vurgulamaktır.
Bu çalışmanın önemi, geçen asırda Osmanlı İmparatorluğu ile Almanya
Krallıkları arasındaki devasa siyasî, sosyal, hukuksal ve askerî münasebetleri
öne çıkarmaktır.
Sultan II-Mahmut’un talebi üzerine, genç subay Yüzbaşı Möltke (Helmuth Karl
Bernhard Graf von Moltke) 1838’de danışman olarak Anadolu’ya yollanır ve
böylece Prusya Krallığı ile Osmanlı İmparatorluğu arasında askerî ilişkiler
başlar; Almanya’ya dönüşünde Rus-Türk ihtilâfları hakkında bir kitap yazar ve
bu Almanların Türklere karşı ilgi duymalarını başlatır. Moeltke 1857 yılına
Prusya Ordusu Genel Kurmay başkanlığını 30 yıl için üstlenir ve 1871 yılında
Mareşal rütbesine çıkartılır. (Karal, 1961, s.165)
Bu ilk atılım iki imparatorluk arasında sağlam askerî bağların kurulmasına
sağlam bir temel teşkil etti ve Alman-Türk ilişkileri, Abdülhamit II devrinde
zirveye erişti. Alman Milli Birliğinin kurulmasının öncesinde ve Bismark
zamanında bu münasebetler daha yakınlaşmıştı fakat Bismark bir sulhsever idi ve
“Doğu Meselesine” karışmak istemiyordu.
Abdülhamit II’ nin Almanya’ya karşı sempatisi (veya ihtiyacı) bu defa
kültürel münasebetlerin kurulmasının önünü açtı ve bazı Türk subayları
Almanya’ya eğitim için yollandı. Almanya da, Wettendof kumandası
altındaki bir danışman heyetini yolladı. Birkaç yıl sonra, bu heyet de
(1883-1895) Von der Goltz kumandası altında daha büyük bir heyet ile değiştirildi.
Alman Deutsche Bank İstanbul’da bir şube açtı ve Alman askerî malzemesi ile
malların ithalatı başladı. (Karal, 1961, s.174)
1888 yılında Almanlara İstanbul – İzmit arası demiryolunun işletilmesi ve
Ankara’ya kadar uzatılması imtiyazı verildi. Eskişehir – Konya arası 1896’da
tamamlandı. Projeye göre, demiryolu Bağdat ve Basra’ya kadar uzatılacaktı.
İngiltere, bu demiryolu imtiyazını almak için rekabet etmekteydi faka proje
Almanlara verildi.
Osmanlı İmparatorluğu ile Alman Krallıkları arasındaki bu karşılıklı
askerî, sosyal, kültürel ve ekonomik ilişkiler her on yılda, eskisine
nazaran daha da kuvvetlenerek, iki ülke arasındaki bağları sağlamlaştırmıştır.
Bu çalışmanın sonundaki özetlemede de belirtildiği gibi:
Alman ve Türk Devletleri ve halkları arasındaki bağlar, bütün
devirlerde, oldukça sakin, işbirlikçi ve tarafların istifadesini
olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Alman, Politik, Askerî, Bağlar
GİRİŞ
1299 tarihindeki ilk kuruluşundan bu yana, Osmanlı İmparatorluğu önce
Avrupa’ya yayılarak güç ve tüm teknik olanakların kullanımında adeta bir model
oluşturmuştur.
Sultan Mehmet’in 1453’te İstanbul’u fethi, Macar asıllı olduğu
söylenen Urban adlı döküm ustasının yaptığı çok büyük toplar ile mümkün
olmuştur. Bu devasa toplardan bir tanesi, British Museum’da görülebilir; bunun
ağız büyüklüğü 92 cm, gülle ağırlığı yaklaşık 700 kg ve atış menzili 1,200
metre civarındadır.
İmparatorluk, (bugünkü İstanbul) Konstantiye şehrinin, 70.000 kişilik bir
ordu ile şehirde kalmış 10.000 kadar Hıristiyan askere karşı (bunların
çoğunluğu Ortodoks Bizans ve birkaç bini profesyonel Venedikli ve Cenevizli
idi) alınması ile üne kavuşmuştur. Bizanslılar, şehir surlarının mukavemetine
güvenmek zorundaydılar. Papa, Ortodoks Hıristiyanların yardım talebini, daha
önceki birçok çağrılara rağmen Katolik olmadıkları için, ret etmişti. Sağlıklı
ve paralı olanlar başka ülkelere gitmişti ve şehir adeta boşaltılmışı.
Sultan Mehmet’in üvey annesi Sırp olduğu söylenen Hıristiyan Mara idi.
Sultan Mehmet’i
yetiştirdikten sonra Sırbistan’da Hıristiyan olarak vefat etti.
Sultan Mehmet Rumcayı iyi bilirdi. Konstantinye şehrinin fethinden
dört gün sonra, Galata’ deki Cenevizlilere verdiği ferman ve metni British
Museum’da görülebilir. (Aya, 2010, s.296)
Mehmet’in esas hedefi Roma şehri idi ve kendisini Büyük İskender’e
benzetirdi (Mansel, 1996, s.6). Müslüman olarak doğmuş ve yetişmiş olmasına
rağmen, ceddinin yaptığı gibi, diğer dinlere karşı çok serbest görüşlü
idi.
Yaptığı ilk iş, Ortodoks Patrikliğini yeniden ihya etmek ve Ortodokslara din
ve hürriyetlerini garanti etmekti. Bunun akabinde 1461 yılında,
Ermenilerin şehre yerleşmeleri için izin verildi ve Eçmiyazin’den bağımsız bir
Gregoryen Patrikliği tesis edildi. Rumlar, Ermeniler, Yahudiler, İtalyanlar
v.b. milletler kucaklanarak şehrin canlanması için ticaret ve mesleklere olanak
yaratıldı.
Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu
Osmanlı İmparatorluğu genişlemeye devam etti ve 1517 yılında Sultan Selim I
(D. 10.10.1470 – Ö. 22.09.1520) Mısır’ı fethetti ve Halife unvanını alarak
(Osmanlı, 2013) Allah’ın temsilcisi ve dünyadaki bütün Müslümanların dini
lideri ve İslamiyet’in uygulayıcısı oldu. Memluklar tarafından idare edilen
topraklar (Suriye, Filistin, Arabistan) da Osmanlı’nın hâkimiyeti altına girdi (Uzunçarşılı,
2011, s.292).
Aynı zaman diliminde, Katolik Papaz ve sonra teoloji profesörü olan Martin
Luther, dinde büyük bir reform yapmakta ve Almanya’da Protestanlık mezhebini
tanıtmaktaydı. Mukaddes Roma İmparatoru Charles V (1500-1558), 1529’da Din konusunda
bir Kongre topladı ve yeni Protestan İncilinin basımını ve dağıtımını
yasakladı. (Uzunçarşılı, 2011, s.485-6).
Luther taraftarları, Sultan Süleyman’dan Papa’ya karşı yardım istemişlerdi.
Anladığımız kadarı ile Süleyman bir haberci ve mektup yolladı ve
Lüther’cilerden yana davrandı (fakat daha sonra
Protestanlar Müslümanların düşmanı oldu). Matbaa makinesi icat edildiği
vakit, sanat ve bilimde yeniden bir doğuş (Rönesans) hızla gelişmeye başladı.
Fakat Süleyman Halife olmuştu ve “şeriat yasalarını bütün kurumlarda uygulamaya
koymuştu” ve bu nedenle kısa zamanda bütün modern gelişmelerde ve bilimde
arkalarda kalındı.
Piri Reis’in, bugünkü modern araçların hassasiyeti ile Afrika, Güney Amerika
ve Kuzeyin bir bölümünü gösteren haritası bilinmektedir; kendisi denizlerde
seyir hakkında bir kitap yazmış ve
bunu 1525 yılında Sultana sunmuştu, fakat aynı Sultan’ın emri ile 1554
yılında idam edildi.
Gene aynı anlamda, İstanbul’da kurulan modern bir rasathane kapatıldı,
çünkü Allah’ı ve evreni nasıl yarattığını gözlemlemek günahtı. Kısacası, batı
âlemi karanlık çağlardan kendisini sıyırırken, Osmanlılar mukaddes kitap
Kuran’ın perdesini kendi başlarının üzerine çektiler
ve bugün dahi süregelen “Müslümanlığın karanlık çağına” girdiler.
Sultan Murat III “müneccimbaşı” (aslında gökbilimci, hendese ve
trigonometri) uzmanı olan ve Takiyuddin adındaki bir Arap’a 10.000 altın
bağışlamış ve yıldız hareketlerinin daha iyi gözlemlemesi için bir rasathane
kurdurmuştu. 1578 yılında inşaatına başlandı, 1579 yılında açılarak o çağın en
modern astronomi aletleri ile donatıldı.
Görünüşte, yıldızlara bakarak olacakları önceden okuyabilmekteydi. Bir yıl
sonra (1580’ de) rasathane, denizden açılan top ateşi ile bir günde
yıkıldı. Bu yıkım için iki rivayet vardır.
Bir rivayete göre, “müneccimbaşı cennetteki meleklerin bacaklarını
seyrettiği” için bir fetva çıkarılmış ve bunun üzerine burası yıktırılmıştı.
Diğer rivayete göre, o sıralarda bir deprem vuku bulmuş ve verilen fetva ile
“Allah’ın bu cezalandırmasının sebebi” ortadan kaldırılmıştı. Müneccimbaşılıkta
Almanların tutumu ise daha sonra anılacaktır. (Uzunçarşılı, 2011, S.118).
Bir asır sonra, başka bir cesur adam, Hezarafen Ahmet Çelebi (1609-1640)
imal ettiği kanatlarla, 1632 yılında Galata Kulesinden, Boğaz’ın diğer yakasına
uçtu. Sultan Murat IV bu uçuşu gördü, fakat ona “bu adamın uçabildiği için
tehlikeli olabileceği” söylendi. Mükâfat olarak kendisine bir kese altın
verilerek Cezayir’e sürüldü ve orada genç yaşta öldü.
Osmanlı İmparatorluğunun ordusu:
İmparatorluğun erken çağlarında, “Yeniçeri Ocağı” ordunun belkemiği idi.
Yeniçeriler, 10-12 yaşlarındaki, genellikle sağlıklı ve yetim Balkan Hıristiyan
çocuklardan devşirilirdi ve onlara yüksek bir sosyal sınıf oluşturma imkânı
sağlanırdı. Yeniçeri Ocağı 1383’te kuruldu, İstanbul’un fethinde ve diğer
savaşlarda, yüksek disiplin ve kardeşlik ruhu sayesinde mükemmel başarılar
sağladı. Yeniçeriler, maaş alan ve özel kıyafetleri olan ilk ordu oldu.
(Uzunçarşılı, 2011, s.517). Ancak tekaüt olduktan sonra evlenmelerine izin
verilebilirdi.
Yeniçeri olmanın ve diğer toprakları fethetmenin büyük avantajı, ganimetin
paylaşımına hak kazanmaktı. Ganimetin beşte biri, padişahın hakkı, ikinci beşte
biri peygamber veya devletin hakkı ve geri kalan beşte üçü de, mücahidin “helal
hakkıydı”. Savaşılmadan - kendiliklerinden teslim olan şehirler, talan ve
yağmaya tabi tutulmazlardı.
Direniş gösterenler ise, galip gelenlerin üç gün süre ile yağmalarlına
açık olurlardı. Söylendiğine göre bu Osmanlı kuralı, Viyana şehrinin 1683
yılında uzun süre ile kuşatma altında tutularak ciddî bir hücum yapılmayışına
neden idi zira rivayete göre Baş Vezirin endişesi, şehrin düştükten sonra maruz
kalacağı üç günlük talan ve tahribattı. Şehrin düşmesi beklenmekteydi, çünkü
lojistik kanallar kesilmiş ve yiyecekleri kalmamıştı.
1525 yılında Yeniçeri Ocağı, saraya büyük bir baş kaldırmada bulundu; 1648
yılında bu baş kaldırma tekrarlandı ve bu ordunun sarayı tehdit eden ve
(zaferler ile mükâfat kalmadığı için)
“bahşiş” isteyen bir gruba dönüştüğü, hatta vezirlerin mukadderatını bile
tayin ettikleri görüldü. (Mansel, 1996, s.221)
Zaman süreci içinde Yeniçerilerin teşkilât ve disiplini bozuldu; Avrupa’da
gelişen yeni silâhlar ve mühendislik tekniklerine uyum gösterilemedi.
Osmanlı İmparatorluğunun genişlemesi 1699 tarihli Karlofça Antlaşması ile
nihayet buldu. Eski silâhlar ve savaş yöntemleri artık yeterli değillerdi.
Avrupa kültürde, sanayide, sanatta ve bilimde büyük bir reformu
gerçekleştirirken, Osmanlı Sultanları haremlerinde sefa yapmayı ve artık ordu
ile savaşa gitmemeyi yeğlediler.
1730 yılında İstanbul’da başka bir başkaldırı oldu ve sokak serserileri
şehrin kontrolünü ele geçirdiler. 1826 yılına gelindiğinde Sultan Mahmut
II nihayet yozlaşmış Yeniçeri Ocağını dağıtabildi ve yıllar içinde oluşan büyük
gelişmelere göre yeniden teşkilâtlanmak yollarını aradı.
1827 yılında ise Osmanlı Donanması, Navarin limanında birleşik Hıristiyan
donanmasının tuzağına düştü ve tamamen yok edildi.
Kapitülasyon hakları
Sultan Süleyman’ın en büyük hatası, 1536 yılında Fransızlara bağışladığı
haklar ile İmparatorluk topraklarında serbest ticaret yapmalarına izin
vermesiydi. Bu kapitülasyon antlaşması 1740 yılında
güncelleştirildi ve Avrupa sanayide, sanat, kültür ve ekonomide değişim
gösterirken, Osmanlı bağlamlı hale sokuldu. (Uzunçarşılı, 2011, s.118)
Aslında bu hak, Galata’daki Cenevizli Katolik koloniye (Aya, 2010,s.296)
İstanbul’un kuşatılmasında gösterdikleri (yaklaşık iki mil bir mesafede,
tepeler üzerine döşenen ağaçlar üzerinde kaydırılarak Haliç’e indirilen Osmanlı
donanmasına) yardımları nedeniyle verilmiş olan fermanın bir uzantısıydı.
Bu nedenle, sanayide gelişmiş ülkelere tek taraflı olarak bağışlanan bu
tavizler ve Kuran’ın ağır tehditleri en basit modern ilerlemeleri bile
yasakladığından, bütün bunlar İmparatorluğun sonunu getirmeye
başladı.
İngiltere ve İrlanda ile Baltalimanı Kapitülasyon Antlaşması
Türk sanayi ve ticareti, batılı güçlere verilen tavizler nedeniyle büyük
dezavantajdaydı.
Türkler, isyan etmiş olan Mısırlı Mehmet Ali Paşaya karşı,
İngiltere’nin yardımına muhtaçtı. O yıllarda, ülkelerin çoğu ithal veya
ihraç edilen mallar ile ham maddelerin tümüne iki yönlü vergi
uygulamaktaydılar. İngilizler, bu yardım talebine olumlu cevap vermek için
Türklerden yeni bir ticaret antlaşması istediler ve bu antlaşma Ağustos 1938(1883 olacak) ’de
İstanbul, Baltalimanı semtinde imzalandı. Bu antlaşma ile İngilizlere, hiçbir
vergi ödemeden Türkiye’den istedikleri ham maddeleri alabilmekte ve kendi
mallarını hiçbir gümrük vergisi vermeden satabilmekteydiler.
Bunun sonucunda, ev veya sokak çalı süpürgeleri bile ithal edildi (Aya,
2012, s.16-17) ve “İngiliz Malı” ucuz mallar piyasayı işgal etti ve yerli
sanayinin arta kalanını da sildi. Benzer ticarî tavizler
daha sonraları başka Avrupa ülkelerine, örneğin, Fransa, Danimarka, İspanya,
İsveç, Portekiz ve benzerlerine de tanındı.
Osmanlı – Prusya ilişkileri
Prusya – Osmanlı ilişkileri 1761’de başladı fakat rivayete göre, Avrupa’da
din savaşları ve engizisyon egemen iken, Türklerin Viyana’yı 1683’te ikinci kez
kuşatmasında bir Alman Ordusu da Türklere karşı ilk kez savaşmıştı. Yaklaşık
500 ufak şehir devletini kapsayan Kutsal Germen - Roma İmparatorluğu, ancak
1806’da tasfiye olmuştu. Almanya’nın birleşmesinden sonra, Fransa ve
İngiltere’den ithal edilen mallar için yüksek gümrük vergileri konduğunu
biliyoruz. Bu sayede Alman sanayisi kısa zamanda gelişti. Bu kez onlar
mallarını başka ülkelere ve çoğunlukla Britanya ile rekabet halinde satmaya
muhtaçtılar.
Sultan Mustafa III orduyu yenileştirmeyi denedi. Astronomiye karşı ilgisi
nedeniyle, Fransa’dan bazı kitaplar ve ayrıca tıp öğrenimi için balmumundan
yapılmış insan vücudu organları getirtti.
Prusya’nın ufak bir ülke iken Rusya ile olan yedi-yıl savaşlarını
(1756-1763) kazanmasına şaşırmıştı. Bunun ancak çok iyi ve uzağı görebilen
müneccimlerle mümkün olabileceğini sanıyordu. Prusya Kralına bir elçi gönderdi
ve ondan üç müneccim yollamasını talep etti.
Kral Frederik şu cevabı verdi: “Sultanınıza deyin ki, iyi bir orduya sahip
olmak, bu orduyu sulh zamanında savaşa hazır olacak şekilde talim ettirmek ve
hazineyi dolu tutmak, benim üç tane müneccimim olmuştur. Sultanınıza deyin ki,
başka müneccimler yoktur.” (Karal, 2011, s.165)
Sultan Mahmut II, “Kayzer’den askerî danışmanlar talep etmişti”; o da
Anadolu’ya Yüzbaşı
Moeltke’yi (Helmuth Karl Bernhard Graf von Moltke) yollamıştı. Mısır
valisi Mehmet Ali Paşa isyan etmiş ve yaklaşık 40.000 kişilik modern bir ordu
ile Anadolu’da ilerlemekteydi.
Osmanlı ordusu da sayıca eşitti, fakat çadırları yoktu ve son sekiz ayda
salgın hastalıklardan eziyet çekmişlerdi. İki ordu karşılıklı mevzilere
girdiği vakit, kumandanın danışmanları olan genç Prusyalı subaylar, kumandan
Hafız Paşa’ya derhal hücum ettikleri takdirde galip gelebileceklerini söyledi.
Günlerden Cuma günü idi ve ordu içindeki dinsel danışmanlar, “Kuran’a göre Cuma
günleri savaşmak caiz değildir” deyince bu gerçekleşemedi.
Ertesi gün Prusyalı subaylar Paşa’ya, geceleyin ani bir sürpriz hücuma
geçilmesini tavsiye etti fakat bu da ret edildi, çünkü böyle bir hücum
Sultan’ın ordularının şanına yakışmazdı. Bu arada Mısır Ordusu, Osmanlı
Ordusunu çember içine almaya başladı. Moeltke, ordunun derhal geri çekilmesi
gerektiğini söyledi. Lâkin bu defa da kumandan geri çekilmenin korkaklık
olacağını söyledi. Mısır ordusu hücuma geçti ve dört saat içinde Osmanlı ordusu
binlerce ölü vererek tamamen yok edildi. (Karal, 2011, s.141)
Moeltke daha sonraları Almanya’ya döndü, Türkler hakkında bir kitap yazdı ve
bu sayede Almanlar Türkleri tanımaya başladı. Moeltke 1857 yılında Prusya
Ordusuna otuz yıl süreyle Genel Kurmay Başkanı oldu ve Mareşal rütbesine çıkarıldı.
(Karal, 201, s.165). Bu olay, Doğu ve Batı ülkelerinin zihniyetleri arasındaki
büyük farkı açıklamaya yeterlidir.
19’cu yüzyılın son çeyreğinde ve Otto von Bismarck’ın başa geçmesine kadar,
Prusya’nın Osmanlı İmparatorluğuna karşı davranışı temelde sıcak idi, fakat
aynı zamanda diğer Avrupa Konseyi ülkeleri ile olan daha öncelikli ilişkilere
dokunulmamasına da dikkat edilmekteydi. Prusya her vesile çıktığı zaman, dost
bir arabulucu olarak davrandı ve Yakın Doğu müzakerelerinde Osmanlıların
menfaatine dikkat etti. Bu yaklaşım, 1829 tarihindeki Edirne Antlaşmasında ve
Kırım harbini (1853-1856) takip eden sulh müzakerelerinde etkili oldu. (Öncü,
2003, s.6)
Osmanlı İmparatorluğunun Avrupa’nın Büyük Güçleri ile ilişkileri
Alman-Osmanlı ilişkileri, Abdülhamit II devrinde zirveye çıktı. Alman
Milli Birliğinin kurulması ve Bismark çağında ilişkiler çok yakınlaşmıştı fakat
Bismark bir sulhsever idi ve Doğu Meselelerine karışmak istemiyordu. (Karal,
1962, s.161)
1877-78’de Rusya’nın Osmanlıya karşı savaşında Türkler tamamen yenilmiş ve
Ruslar bugünkü Yeşilköy hava alanının bulunduğu Ayastefanos’a kadar
gelmişlerdi. İngiltere müdahale etti ve donanmasını Boğaz’a yolladı. Türkler en
ağır sulh şartlarını ve kendileri müflis durumdayken 30 milyon altın tazminat ödemeyi
kabul ettiler. (Aya, Osmanlı, s.34).
Britanya, ağır şartları hafifletmek için, 13.7.1878 tarihinde, Berlin’de
yeni bir Konferans tertipledi. Ruslara başka tavizler verildi, örneğin Osmanlı
İmparatorluğundaki Hıristiyanları korumak gibi… Kıbrıs, borçlar karşılığı
İngiltere’ye kiraya verildi ve daha sonra Britanya Krallığına bağlı bir İngiliz
kolonisi haline geldi. (Aya, Osmanlı, s.36)
Bismark, uzak ülkelerde kurulan kolonilere karşıydı. Her ne kadar Afrika ve
Yeni Gine’de bazı Alman yerleşim birimleri olmuşsa da, bunlar tatminkâr
değillerdi. Diğer yandan, yeni müstemlekeler için çok güçlü bir donanma
gerekliydi ve Almanya’nın coğrafik konumu bazı zorluklar arz ediyordu (Karal,
1962, s.170). Bu nedenle, Almanya Anadolu’nun verimli topraklarına karşı
ilgi gösterdi ve Türklerle kurulacak bir ittifakın Fransa, Rusya ve Britanya’ya
karşı vuku bulabilecek bir savaşta çok değerli olacağı düşünüldü.
Osmanlı İmparatorluğu ile Almanya arasındaki Kültürel ilişkiler
Abdülhamit II, İngiltere veya Fransa’ya güvenmezdi ve sevmezdi. Hıristiyan
işadamları kanalıyla Osmanlı İmparatorluğunda çok büyük ekonomik güç
edinmişlerdi ve her çeşit malı ihraç etmekteydiler. 1876 tarihindeki Tanzimat
Fermanı ve Anayasaya göre bütün vatandaşlara eşit haklar tanınmıştı ve satılan
malların içinde silâhlar da vardı. Ermeniler bu serbestliği hemen
kullandılar ve her evde kadınlar için bile, birden fazla silah edinildi.
(Karal, 1952, s.173)
Abdülhamit II’ in Almanya’ya karşı olan sempatisi (veya ihtiyacı) yeni
kültürel bağların kurulmasına yol açtı ve bazı subaylar Almanya’ya öğrenim için
yollandı. Almanya da Wettendorf kumandasında bir grubu askeri danışman olarak
yolladı. Birkaç yıl sonra bunun yerine Von der Goltz kumandasında daha büyük
bir heyet yollandı. Alman Detusche Bank İstanbul’da bir şube açtı ve Alman
malları ile ordu malzemesinin ithalatı başladı. (Karal, 1962, s.174)
1889 yılında İmparator Giyom II, diğer adıyla Kayzer Wilhelm II İstanbul’u
ziyaret etti ve Abdülhamit II ile arkadaşlık kurdu. Bu ziyaretin onuruna, şu
anda Sultanahmet meydanında bulunan “Alman Çeşmesini” İstanbul şehrine hediye
etti. Kayzer Wilhelm II seyahatine devam etti, Şam, Kudüs ve Hayfa
şehirlerine gitti ve burada Araplar ve Yahudiler tarafından büyük sevgi ile
karşılandı. Kayzer, böylece 300 milyon Müslüman’ın dostu olduğunu
gösterdi. (Karal, 1962, s.177)
Osmanlı İmparatorluğu ile Almanya arasındaki sınaî ilişkiler
1888 yılında Almanlara, İstanbul – İzmit arası demiryolunu işletmek ve
Ankara’ya kadar uzatılması imtiyazı verildi. Eskişehir – Konya arası demiryolu
1896’da tamamlandı. Projeye göre demiryolu Bağdat ve Basra’ya kadar
uzatılacaktı. Britanya bu demiryolu hattı imtiyazı için Almanlarla
rekabet halindeydi, fakat projenin uygulanması Almanlara verildi.
Bu demiryolu hattını döşemek için oluşturulan yeni şirketin sermayesinin
yüzde 40’ı Alman Deutsche Bank ve diğer yüzde 40’ı da Fransız Osmanlı Bankası
tarafından temin edildi. Geri kalan % 20 hisse ise, değişik hissedarların oldu.
Bitirilen ve işletmeye açılan demiryolu hatları, civardaki kasaba ve köylerde
tarım ve ticaretin derhal artmasında etkin oldu. Yatırım hissedarlara kâr
veriyordu. Bu demiryolu sözleşmesi ile verilen teşvik veya kapitülasyonun bir
maddesi çok önemliydi. Buna göre, demiryolunun geçeceği arazinin coğrafî ve topoğrafîk
tercihleri yapımcı şirkete bırakılmıştı. Buna göre, demiryolunun sağ ve solunda
20’şer kilometrelik bir arazi şeridinin değerlendirilmesi de, örneğin taş
ocakları, madenler ve bu şerit üzerindeki diğer tüm kaynaklar, yeni petrol
sondajları dâhil, yapımcı şirkete bırakılmaktaydı. Bir rivayete göre, bu
toprak şeridine
Almanya’dan gelecek muhacirler yerleştirilecek ve fiiliyatta müstakil bir
Alman toprağı oluşturulacaktı. Britanya, Hindistan yolu üzerinde
olan Basra’ya kadar olan bu genişlemeden haliyle rahatsızdı.
Balkanlarda İsyanlar
1912 yılında Rusya’nın teşviki ile Balkanlardaki Ortodoks Hıristiyan
milletler (Sırbistan, Arnavutluk, Karadağ, Romanya, Yunanistan ve Bulgaristan)
toptan isyan ettiler ve Osmanlı orduları bütün savaşları kaybederek İstanbul’a
doğru çekildiler. Bu ülkelerdeki beş milyondan fazla Müslüman ahali,
köylerini, arazi ve varlıklarını terk ederek Anadolu’ya hicret ettiler ve bu
arada bir an evvel gitmeleri için katliamlara maruz kaldılar.
Batılı ülkeler, Türklerin topyekûn yenilerek Avrupa’daki topraklarını
kaybetmelerinden sevinç duymaktaydılar. Bu konudaki reaksiyonları Kasım
1912’de, 2700 askerden oluşan müşterek bir orduyu
(İngiliz-Fransız-Alman-Avusturya) İstanbul’a yollamaları ve İstanbul’daki
Müslümanların, Balkanlarda olanlardan dolayı yerli Hıristiyanlardan öç alma
ihtimalini önlemek olmuştur. Bu karmaşa içinde Jön Türkler (Enver-Talat-Cemal
ve arkadaşları) Babı Ali’yi basarak bir hükümet darbesi yaptılar. Enver,
Harbiye Bakanı oldu.
Yeni hükümet batılı güçleri tatmin etmeyi denedi. Jandarma teşkilâtının
yeniden yapılandırılması işi Fransızlara, donanmanın yeniden düzenlenmesi ve
halktan toplanan bağışlarla ‘drednot’ sınıfı iki savaş gemisinin alımı da
Britanya’ya verildi (Aya, 2009, s.220). Kara ordusunun reformu tekrar
Almanlara verildi. General Von der Goltz, 1882 yılından beri Türk
ordusunun reformu ile uğraşmaktaydı ve bu konuda 4000 sayfadan daha fazla
askerî ders veya neşriyatı tercüme edilerek basılmıştı.
Birinci Dünya Savaşında, Osmanlı İmparatorluğu ile Almanya’nın
ittifakı
Mayıs 1913’te Osmanlılar, Alman Kayzer Wilhelm II’den bir “Ordu Reform
Heyeti” yollamasını talep ettiler. İmparator, disiplini ile ün yapmış olan
General Liman von Sanders ve 42 kişilik bir subay heyetini, Ekim 1913’te
yolladı. Liman von Sanders, 5 yıl süre için çok geniş yetkilerle göreve
getirildi; yetkileri Harbiye Bakanına eşit veya daha fazla idi. (Özgüldür,
1993, s.305)
Arşidük Ferdinant’ın 28 Haziran 1914 günü Saraybosna’da suikastla
öldürülmesi, Avusturya – Macaristan İmparatorluğuna, birinci dünya savaşının
beklenilenden çok daha erken başlatılması için bahane oldu. Almanların
Osmanlı’nın stratejik konum ve insan gücüne ihtiyacı vardı; Osmanlılar ise,
ufukta görünen Birinci Dünya Savaşı için bir müttefike muhtaç idiler, çünkü bun
konuda İngiltere’ye vaki önceki başvuruları ret edilmişti. Fransa ve Rusya’ya
1914 ilkbaharında yapılan teklifler de aynı şekilde ret edilmişti.
Türklerin ihtiyacı yalnız yeni bir ordu, disiplini ve talim değildi. Aynı
zamanda, silâh, cephane ve (Duyunu Umumiye idaresi altındaki maliye nedeniyle)
aylarca ödenemeyen subay maaşları için paraya ihtiyaçları vardı. Almanya
ile ittifak kaçınılmazdı. Almanya’da tahsil gören ve Kayzer’in sevdiği genç
Harbiye Nazırı, Avrupa’da 28 Temmuz 1914’te başlamış olan I Dünya
Savaşına, Osmanlı İmparatorluğunu aylar sonra sürükledi.
Bütün dünyada, 1915 yılı ortalarında, Doğu Vilayetlerinde başlatılan
tehcirin kimin tarafından emredildiği hususunda yanlış bir görüş vardır. Bütün
taraflar Türk hükümetini sorumlu tutar. Hâlbuki Doğu vilayetlerinde Ermeniler
isyan ederek Rusya Cephesinde Türklerin yenilgisinde etkin olmuşlardı ve Nisan
1915’te Van şehrini işgal ederek, ordunun önemli bütün lojistik bağlarını
kesmişlerdi. Müttefik orduları 25 Nisan’da Gelibolu’ya çıkmıştı ve geçici
tehcir ve iskân kanunu da bütün bunlardan sonra 27 Mayıs 1915’te ilân edildi.
Birinci Dünya Savaşı tarihinde, Türkiye-Almanya ittifakına ait bazı
belgeler:
Büyükelçi Wangenheim tarafından, Almanya Dışişlerine yollanan, İstanbul, 24
Temmuz 1914 tarihli mektuptan, (Ernst, 1944, s.16).
“Türklerin şartı, savaş halinde Kayzer’in Alman askeri heyetini Türkiye’de
bırakmasıydı. Buna karşılık olarak da, Türkiye bir formül bularak Türk
Ordusunun Baş Kumandanlığı ile, yer değiştirecek tüm ordunun dörtte birinin
gerçek idaresini savaş başladığında Alman heyetine bırakılacaktı. Bu konudaki
görüşmeler büyük gizlilik içinde yapılacak ve Türk bakanlarının bile haberi
olmayacaktı…”
Alman Şansölyesinden İstanbul Alman Elçiliğine, Berlin, Temmuz 18, 1914:
< Paragraf 3: Savaş halinde Almanya askeri heyetini Türkiye’de
bırakacaktır. Türkiye ise, (Türk) Genel Kurmay Başkanlığını (Alman) askeri
heyetine vermeyi garanti edecektir.>
İttifak Anlaşmasından bazı maddeler. İstanbul, Tarabya, 2 Ağustos 1915
(Epkenhans, 2001):
S.42: < Katliamlar: Avrupalılar ve Amerikalılar, Müslümanların
öldürülmesi ve Hıristiyanların katli hakkında tamamen farklı reaksiyonlar
göstermektedirler. Hıristiyanlar talihsiz maktul olduğu vakit, olay manşet
yapılarak dramatize edilmekte ve “kanlı Türk”e örnek olarak gösterilmektedir.
Diğer taraftan, masum Müslümanlar katledildiği vakit olay haber edilmemekte
veya yanlış duyurulmaktadır. Bu durum, Ermenilerin çocukları imiş gibi,
İngilizlerin himayelerine girdiği Berlin Antlaşmasından bu yana gözle görünür
şekilde gerçektir >.
S.46: < On sekizinci yüzyılda bir Hıristiyan tarihçi şöyle yazmıştı:
“Avrupalı Hıristiyanlar, Yobaz Doğulu Hıristiyanların bu bayatlamış masallarını
adeta su hendeklerinde balıkmış gibi tutup çıkarmalarından utanç duymalıdırlar.
“Türk” hakkındaki önyargılar ve haksız değerlendirmeler bu tür kaynaklardan
çıkmıştır. Bunun içindir ki, Atatürk’ün sözleri ile:
“Türkiye’nin medenî ülkelerin göz bakışları ile değerlendirilmesi, hata ve
öfke ile maluldür.” >
İki ülke arasındaki mutabakata göre, ordu kumandanı Alman olduğu vakit,
kurmay başkanı Türk olacaktı (Liman von Sanders ve İzzet Paşa). Ordu kumandanı
Türk olduğu vakit, kurmay başkanı Alman olacaktı, örneğin Enver Paşa ve kurmayı
General Bronsart von Schellendorf, 4’cü ordu komutanı Cemal Paşa ve kurmayı
albay Kress von Kressentein, 6’cı Ordu Komutanı General von der Goltz ve
kurmay başkanı General Ali İhsan Sabis…gibi.
Birinci Dünya Savaşında, Türk-Alman askerî işbirliği, disiplin ve
kahramanlıkları, inanılması zor ilginç safhalarla doludur; örneğin Mustafa
Kemal’in Gelibolu’da bir yarbay olarak ileri görüşü ve kısa zamanda General
Liman von Sanders tarafından değerlendirilmesi gibi…
Diğer önemli bir olay, 1914 Noel zamanında, Enver Paşa ile vekili General
von Schellendorf tarafından planlanan ve felaketle sonuçlanan Rus ordusuna
karşı hücum idi. Sanders, mevsimin çok soğuk kış ve arazinin yüksek dağlarla
kapılı olması nedeniyle 3’cü Ordu tarafından uygulanacak bu plana karşıydı.
Ordunun ikmal hatları yoktu, yiyecek ve hatta kış mevsimi giyecekleri
yoktu. Lojistik malzemeleri taşıyan üç geminin yarı yolda Rus donanması
tarafından batırılması, bu harekâtın daha başlamadan durdurulmasını
gerektirirdi. Harp okulunda Enver’in hocası olan 3’çü ordu kumandanı, bu
denli yokluklar içinde bu harekâta karşıydı. Enver Paşa 3’çü Ordu kumandan
vekili olarak hücum emrini verdi ve bu 60.000 kadar askerin en büyük askerî bir
felaketle ölmesine sebep oldu. Askerler, açlık, salgın hastalık, soğuk ve
yüksek dağ geçitlerinde Ermeni ihtilalcıların direnişi nedeniyle, mağaralarda
ve açık arazide buzdan heykeller gibi dondu. Bu, Osmanlı Ordusunun, kendini
beğenme nedeniyle, tarihteki en kısa sürede yenilişi oldu. Fakat General von
Bronssart ve Enver Paşa bu felaket sırasında, derin karlar içinde en ön
hatlarda idiler. Yanlarında atları vardı ve Rus ordusuna esir düşmekten son
anda kurtuldular.
1915 Şubat ayında ve Süveyş cephesinde, 12.000 kişilik bir Türk ordusunun
kanalı geçmek için kullanacakları dubaları da taşıyarak çölü birkaç günde yaya
olarak aştığını öğreniyoruz. Bu imkânsız yaya çöl geçiş harekâtı, Von
Kressentein’ın daha önce giderek çölde birkaç su kuyusu açması sayesinde mümkün
oldu. İngilizlerin daha önden haberleri olmuştu ve Türkleri
bekliyorlardı. Türkler, 2.000 askerini bu harekâtta kaybetti ve odu yenilmiş
olarak Filistin’e geri döndü, fakat çölün gidiş-geliş olarak yaya aşılmış
olması tarihe geçti.
Bağdat cephesinde 6’cı Ordu, Bağdat’ı almak niyetiyle Hindistan’dan gelen
General Townsend kumandasındaki İngiliz ordusunu çembere aldı. İngiliz
Ordusunun yiyeceği ve hariçten de yardım imkânı kalmadı. Ordu koşum
hayvanlarını keserek yemeye başladı fakat Hintli askerler bu eti yemediler. Beş
aylık bir muhasaradan sonra 13.400 kişilik ordu Türklere teslim oldu. 6’cı
ordunun 1916 yılında kazandığı bu Kut zaferi tarihe geçti. General
Townsend İstanbul’a yollandı ve Büyükada’da esir tutuldu. 1918’deki Mondros
ateşkesinden sonra serbest kalmasına rağmen adada yaşamayı tercih
etti ve 1924 yılında burada öldü.
6’cı Ordu Kumandanı Colmar van der Goltz, Bağdat şehrinde tifüs hastalığı
nedeniyle yüksek ateş altında yatmaktaydı ve ordusunun zaferini göremeden
hastalıktan öldü. İstanbul, Tarabya ’deki Alman Elçiliği bahçesinde, tabutu
üzerine Alman ve Türk bayrakları konularak gömülmeyi vasiyet etti. Olayın
tuhaflığı Goltz’un tifüsten dolayı ölümüydü. Bilindiği gibi, tifüs mikrobu bir
giysiden diğerine mikroplu bitin geçmesi ve hastayı ısırması ile yayılır ve
dolayısıyla insan ve elbiseleri yıkanmadığı ve temiz tutulmadığı hallerde
bulaşır. Tifüs hastalığı bütün ordu koğuşlarında melek Cebrail’in en
etkin hizmetkârıydı ve askerleri koğuşlarında savaşa gitmeden öldürmekteydi.
(Son Amerikan Elçisi Abraham Elkus, iki ülke arasındaki siyasi münasebetler
1917’de kesildiği vakit gidemedi. Sebep, o da tifüs hastalığına yakalandı fakat
sonra iyileşebildi).
Türk ve Almanların, yoldaş sadakatiyle birlikte savaşmalarının ve
ölmelerinin hatıraları, her türlü takdirin üzerindedir. Ancak, Birinci Dünya
savaşı bitiminde Almanya ve Türkiye’nin teslimlerinden sonra kurulan linç
mahkemeleri, adaletsizlik, ikiyüzlülük ve rezalete gömülmüşlerdi. İstanbul’da
Kurulan Askeri Mahkeme, vatanı savunan birçok kişiyi gıyaplarında ölüme
mahkûm etmişti ve bunların içinde Atatürk ve tüm yardımcıları da vardı. Mahkeme
edilenlerin savunma için avukat tutmak hakkı yoktu, yazılı zabıtlar tutulmuyordu
ve duruşmalar adeta linç davalarına benziyordu.
İttihat ve Terakki Hükümeti üyeleri, bir denizaltı ile Almanya’ya iltica
etmişlerdi. Cemal Paşa Tiflis’e gitti ve orada bir Ermeni suikastçı tarafından
öldürüldü. Talat Paşa, kimliğini saklayarak Berlin’de kaldı fakat Ermeniler onu
da bularak Mart 1921’de evinin önünde onu öldürdüler. Bu cinayetler artık haber
bile değillerdi çünkü Ermeni Nemesis teşkilatı buldukları Türkü öldürüyordu ve
bunların içinde Roma’da öldürülen baş vezir Sait Halim Paşa da vardı.
1921 yılı Birinci Dünya Savaşından sonraki yıllarda da Almanya kasvet
içindeydi ve Adolf Hitler güç kazanmaya başlamıştı. Siyaset hayatı,
halkın uzun yıllardır alışkın oldukları otoriter hükümetin devrilmesi şokundan
henüz sıyrılamamıştı. Yeni kurulan Parlamento sistemi,
partizanlığın vahşetine kurban ediliyordu ve bu nedenle istikrarlı hükümet
kurulamıyordu.
Talat Paşa cinayetinin mahkemesi, reziline bir komediye dönüştü. Talat Paşa
Ermenileri daha önce Türkiye’de öldürmekten dolayı suçlu bulundu; onun katili
Tehlirian ise suçsuz bulundu. Alman hâkimler, galiplerin ve Ermenilerin
tazyikine teslim oldular.
Liman von Sanders ve Protestan Alman vaiz Dr. Johannes Lepsius, bilirkişi
olarak mahkemeye çağrıldılar. Liman von Sanders, kendi devrindeki Alman
Büyükelçisinden ve kendisinin Osmanlı Ordusunun Başkumandanı olmasından
bahsetmedi. Talat Paşa aleyhinde şahitlik yapmadı fakat hakikatlerin yalnız bir
çeyreğini söyledi. Bu nedenle, ifadesi lehte olacağına aleyhte oldu.
Bronsart von Schellendof’a daha önce bir haber yollanmış olmasına rağmen,
şahitlik için mahkemeye çağırılmadı. Mahkemenin karar almasından sonra,
gazetede yayınlanan bir makale ile mahkeme kararına tepkisini bildirdi.
Sonuç
Mevcut tarihi olaylar şunları göstermektedir:
1- Türk ve Alman Devletleri ve halkları arasındaki ilişkiler oldukça sakin,
işbirlikçi ve her zaman bütün tarafların yararına olmuştur.
2- Osmanlı İmparatorluğu içindeki Protestan ve Katolik Misyonerler, barışı
bozamayacak kadar az sayıdaydılar. Fakat fanatik Dr. Lepsius’un ithamları bunun
haricindedir. İstanbul’da geçirdiği bir ay içinde Alman Elçiliği tarafından
bile hoş karşılanmamış ve yalnız Ermeniler ve Morgenthau tarafından
bilgilendirilmişti.
Franz Werfel trafından yazılan “Musa Dağımda 40 Gün” kitabı gerçeklere
dayanmıyordu fakat genelde Türklere karşı olan düşmanlık ve ön yargılara büyük
katkılar sağladı.
3- Bu konuda Alman Basını ve Hükümetinin, “tarih hakkındaki kara-delik bilgi
boşluğu” bu gün dahi dergilerde, TV programlarında, haberlerde ve bilgisiz
siyasetçilerin konuşmalarında devam etmekte ve iki cesur onurlarına düşkün halk
arasındaki mükemmel dostluğu gölgelemektedir. Sahte veya tahrif edilmiş
belgelerin karşısında, ret edilmesi mümkün olmayan gerçek belgeler mevcuttur.
Maalesef Alman akademik kuruluşlar, basın ve diğer kurumlar bu konunun yeteri
kadar derinine inmemişler ve şunları keşfedememişlerdir:
İngilizce lisanda mevcuttur. Bunu okuyanlar bütün şahitlerin yalnız davalı
tarafından gösterildiğini, bunların jüriye masallar anlattıklarını, fakat her
şeyi A dan Z’ ye kadar bilen General Liman von Sanders’in Başkumandan olarak
bütün askeri harekâttan sorumlu olduğunu, diğer taraftan Osmanlı Harbiye Nazırı
adına resmi belgeleri imzaya yetkili General Bronsart von Schellendorf’un da
mahkemeye davet edilmediğini ve bildiklerini söylemesine fırsat verilmediğini
anlayabilirler.
İlgili olanlar “The Genocide of Truth” kitabının sayfa 363’te 37 no.lu notu
da okuyabilirler.
Linkinde General Von Schelledorf’un “Deutsche Allgemeine Zeitun, Nr.
342, 24.7.1921”
Gazetesindeki Almanca yazısını veya bunun İngilizce tercümesini
görebilirler.
1921 yılının buhranlı safhasında ve Hitler’in çare olma arayışlarında, Alman
mahkemesi ve Jürisi şüphesiz bir hukuk cinayeti işlemiş ve Berlin sokaklarında
öldürülen maktulü suçlu bularak, katili alkışlar ile mahkemede
salıvermiştir. Acaba Almanya’nın kendi kayıtlarını, kitap ve kendi
Generalleri ile subaylarının otantik belgelerini tetkik etmek için bu gün uygun
zaman değil midir? Hâlbuki bu subaylar İmparatorluğun her tarafında hizmet
görmekteydi ve bu nedenle hükümet yetkilerini aşan emirlerin uygulanmasında
sorumlu değil miydiler?
Bu sunum, araştırmacılar tarafından yapılan açık bir davet olup, “soykırım
söylentisi ve ilgili propaganda dokümanlarının”, doğrulukları ispat edilmemiş
yalandan başka bir şey olmadıklarını, bunlardan bir tekinin bile aslının
olmadığını ve uluslar arası cinayetler için gerekli olan yasalara ve kurallara
uymadığını duyurmaktadır.
b- Alman basını acaba, Hitler devrinde 22.000 Alman Lejyonu askerinin
(bunların 4.800’ü SS)
Yahudilerin derlenmesinde ve ölüm kamplarına yollanmasında kullanıldıklarını
bilmiyor mu? Bu devrede, Birinci Dünya Savaşında Almanların Birinci
dereceden Demir Salip madalyasını kazanan emekli albay ve Fransa Vichy hükümeti
nezdinde Türk büyükelçisi olan Behiç Erkin’in on binin üzerinde Yahudi’yi
ölümden kurtararak Türkiye’ye yolladığını da mı bilmiyorlar?
Bütün bunlar birçok kitapta, internet ve sair belgelerde mevcuttur.
Ermeni Lejyonunu artıklarının 1950’lerde Berlin karaborsasına hâkim oldukları
ve sonra temin edilen yazılı davet mektupları ile Amerika’ya hicrete
başladıkları da mı bilinmemektedir?
Nasıl oluyor da Almanya’da bulunan Nazi-Ermenilerden (yurtsuz muhacir
durumunda) hiç biri, geçmişlerinde Türkler tarafından soykırıma uğradıklarını
ifade etmedi?
Bu “para dolandırmak için mağduriyet sanayi 1960’lardan sonra başladı”.
Yeryüzünde küresel sulh ve uyum için, en asgari şart olarak “hakikatleri ve
dürüstlüğü” savunmak istemeyenler, başka millet veya kişileri dedikodulara
dayanarak ve “karşı görüş isteyememek ayıbı ile” suçlamadan önce, iki defadan
fazla düşünmelidirler. Gıyapta alınan kararlar belli menfaatler içindir
ve bu çok büyük bir ayıptır. Bu sunumun yazarı, “bütün hassasiyet ve tepki
gösterecek tarafları”, bu sunumu bir giriş olarak değerlendirmeye ve
gerçeklerin araştırılmasına saygıyla davet eder.
Birinci Dünya Savaşındaki kayıplar 37 milyon olarak tahmin edilmektedir ve
bunların 16 milyonu ölenlerdir. Bu büyük kayıpları yaşayan devletler, geçmişi
unutarak sulhu yeniden tesis etmişlerdir. Ermenistan’ın adı, büyük kayıplara
maruz kalan ülkeler arasında yoktur. Fakat bunlar geniş çapta uydurularak
dünyaya yayılmıştır ve bugünün dünyası gerçekleri unutarak Daşnakçıların bir
geçim kaynağı yaptıkları soykırım mızıkacılarının bu türkülerinin reklamını
yapmaktadırlar. Ermeni ve tarafsız kaynaklarda yazılı kanıtlar pek
çoktur. Gerçekleri doğrudan kendileri öğrenmek Yalancılara (siyasetçiler,
medya, basın, akademi vs.) güvenmeyerek gerçekleri doğrudan ve kendileri
öğrenmek zahmetine girenler, bu tür kaynakların kendi okuyucularını enayi
yerine koyduklarını görebilirler.
SON SÖZ:
İki millet arasındaki bu “kara sayfalar” yeterince derin araştırılmamıştır.
Bu günün Alman basın ve medyası güncel ve yaygın Ermeni propagandasına o derece
sempati göstermektedirler ki Ermenilerin Alman Eğitim sistemine sokmaya gayret
ettikleri kitaplarla, yeni bir “Alman – Türk düşmanlığını” yaratmaya gayret
ettikleri ve bu büyük saptırmaların, temelde tüm Türk otorite ve kurumlarının
ilgisizliğinden doğduğu görülememektedir. Günümüzde “gerçeği öğrenmek
isteyen kişiler” çok azdır; buna mukabil kolay yayılan propagandalarla
yaratılan yalanlara karşı “gerçekleri savunarak” husumetleri önlemek uğruna
yaşam sürelerini harcayanlar ise çok daha azdır.
Üzülerek görülüyor ki bazı siyasi partiler (bunların içinde Almanya’daki
bazı Türk siyasetçiler de vardır) yalnız rivayetlere dayanarak, linç edici
güruhlara kolayca katılmaktadırlar.
Almanya Türkiye’nin hemen her konuda ticaret ve moral ortağıdır, örneğin
teknik eğitim, sağlık ve sayılamayacak kadar çok konu. Türkiye’de yatırım
yapmış olan 4000 ‘in üstünde Alman Şirketi vardır. Almanya’da yaşayan ve
çoğunluğu Almanya için çalışan 3.500.000 Türk vardır.
Özetle, Almanya, medeniyet yolunda Türkiye’nin her konudaki ihtiyacını
sağlayan Bir Numaralı ülkedir. Yukarıdaki sual, Orta Doğuda yaşanılan
adalet eksikliği nedeniyle tevcih edilmiştir. Bu sunum çok samimî olarak şu
anlamda bir sual olarak da yorumlanabilir:
“son asırdaki bilinen kusurlarınızı ve sonraki diktatörlük devri hukuk
arızalarını şimdilerde telafi ettiniz ise”, bu en kıymetli değerin/erdemin,
size dost olan ülkelere ihraç veya bağış yolu ile teminini ve eski
arkadaşlarınızı siyaseten ve hukuken boğulmaktan kurtarmayı düşünmez
misiniz?
